W lěśe 2014 jo Nimska někotare serbske nałogi a tradicije do zapiska imaterielnego kulturnego derbstwa UNESCO pśiwzeła. Z tym se mjazy drugim se mjazy drugim pśipóznawa angažement Serbow a jich procowanja, wobchowaś swóju jadnoraznu kulturnu identitu. Zrazom wuzwigujo UNESCO na mjazynarodnej rowninje wuznam toś tych kulturnych wósebnosćow.
Južo 2005 jo UNESCO atlas wobgrozonych rěcow wózjawiła. W njom jo górnoserbšćinu ako "wobgrozonu" rěc zastopnjowana a dolnoserbšćinu ako "mócnje wobgrozonu".
UNESCO – imaterielne kulturne derbstwo
Serbske nałogi a tradicije su źěl imaterielnego kulturnego derbstwa UNESCO – znamje za jeje kulturnu jadnoraznosć a žywosć. Zrazom pak jo serbska rěc wobgrozona. Togodla musymy toś to derbstwo aktiwnje wobchowaś.
Lisćina towarišnostnych nałogow a swěźenjow Łužyskich Serbow w běgu lěta
Ptaškowa swajźba
> Bramborska/Sakska
Kužde lěto 25. januara swajźbujotej sroka a garona, swěśi se “Ptaškowa swjaźba“. Nałog wósebnje źiśi wjelgin lubuju. Ptaški se, mógali groniś, pla źiśi wuźěkuju, až su je w zymje futrowali.
Na pśedwjacoru ptaškoweje swajźby stajaju źiśi talaŕ na woknowu delku. Zajtša namakaju tam pón pjacywo we formje ptaška abo gnězdka a teke druge słodkosći.
W źiśownnjach a šulach źiśi ako ptaški pśewoblacone spiwajucy a grajucy swěśe. We młogich kubłanišćach pśedstajaju źiśi w katolskej abo teke ewangelskej narodnej drastwje serbsku swajźbu.
Z kóńca 19. stolěśa jo teke wjacorny program za dorosćonych kšuta tradicija. Mjaztym ju Serbski ludowy ansambl dalej wjeźo a rozwjaselujo woglědarjow na wšakich městnach we Łužycy. Wuměłce pśedstajaju je teke ako wósebny ptaškoswajźbny program za źiśi.
Zapust
> Bramborska/Sakska
glej camprowanje a zapust
Camprowanje
> Bramborska/Sakska
Pśewóźone wót gercow śěgnu camprowarje pśewoblacone w rozdźělnych kupkach (młodostne, ženjone,źiśi, mjaztym teke měšane kupki) dom wót domu. Něga su byli kostimy camprowarjow wjelgin specifiske: słomjany mjadwjeź, bóśon, rejtaŕ na šumjelu, w slěpjańskich stronach teku dwójny luź a jajkowa žeńska. Mjaztym wiźimy teke clowny, zwěrjeta a druge kostimy. Camprowarje z góspodaŕku zarejuju a pśipiju. Pótom dostanu jajka a jěšnicu, źinsajšny źeń teke pjenjezy za „jězu jajkow“ – tak se groni rejowańskemu wjacoroju camprowarjow. Camprowanje wuklincyjo we wjele jsach ze zapstom muskich a rejowańskim wjacorom ženjenych pórow. W někotarych jsach du młode žeńske na zapustojske reje w serbskej drastwje.
Zapust
> Bramborska
Wót póznego 19. stolěśa wotměwa se sobotu abo njeźelu pó camprowanju w Dolnej Łužycy swěźenńki pśeśěg młoźiny z pśewódom gercow. Młode žeńske chójźe w rejowańskej drastwje, młode muske w carnem woblaku a z kłobykom. Na kłobyku abo rewersu jo zapustowy strusk z papjerjanych kwětkow pśipěty. Swěźenski pśeśěg zachopijo se z reju we wejsnem zalu. Pótom zestupaju so młodostne na drogu pó jsy a woglědaju na pś.k šołśe, fararjeju abo zasłužbnym wejsanarjam. Wšuźi dostanu něco do zapustoweje kase a mały pśikusk. Ako źěk zarejuju pón z domacymi cesne koło a pśepódaju zapustowy struk. Źeń wuklincyjo wjacor z rejami, na kótarež su wšykne wobydlarje pśepšosone.
Jatšowne nałogi
Wjele jatšownych nałogow ma swóje kórjenje w pśedkśesćijanskich nalětnych wobrědach (na pś. wuswěśenje palmoweje wjerby, žrědłow a wognja, wobrejtowanje). Źinsa se někotare nadregionalnje (na pś. jatšowne spiwanje, chójźenje pó jatšownu wódu, mólowanje jatšownych jajkow), druge regionalnje woplěwaju (w Dolnjej Łužycy jatšowne wogenje, w Górnjej Łužycy jatšowne stśělanje, walki, w katolskem regionje spiwanje pśi kśicach, klapotanje, jatšowne rejtowanje).
Jatšowne jaja
> Bramborska/Sakska
Tradicionelnje su byli bogaśe wupyšjone jajka (pśidatnje k paprjeńcam abo jatšownym guskam) jatšowny dar za źiśi, pśedewšym kmótśkam, něga teke za celaź, fararja, zwónarja abo šularja a se wě teke ako znamje pśichylnosći a lubosći mjazy młoźinu. Hyšći źinsa jo w někotarych regionach Łužyce wašnja, až se źiśi swój kmótšojski dar wótewzeju, za wětšy źěl na zelenem stwórtku. Styri wšake techniki mólarje nałožuju – wóskowanje, škrabanje, wužrawanje a z 1980tych lět bosěrowanje škórpiny.
Walkowanje
> Bramborska/Sakska
Toś to woblubowane graśe pśedewšym źiśi w Dolnej Łužycy a w Slěpjańskich stronach woplěwuju. Pó kumštnje napóranej cerje („walka“) bulaju źiśi warjone, zwětšego barwjone jajka, aby druge jajko trjefili. W Budyšynje jo se wuwijało walkowanje kónc 19. stolěśa k jajkabulanju, kótarež jo se rownału nadregionalnemu ludowemu swěźenjoju pódobnje markoju. Budyńske wobydlarje su “suwali” warjone jajka, jabłuka abo pjacywo nižej Grodźiška stojecym źiśam dołoj. Za cas NDR su měli ten nałog za diskriminěrujucy a su jen zakazali lěśe 1960. W lěśe 2001 wóžywjony nałog jo ako „Budyšyńske jajkakulanje“ z wjele kulturnymi póbitowanjami, teke serbskimi, wjelgin woblubowany.
Klapotanje w Chrósćicach, foto: R. Ledźbor
Klapotanje
> Sakska
Wót swěteje góźiny zeleny stwórtk mjelce w katolskej Łužycy zwóny. We wjele jsach chójźe gólcy a źowća śichi pětk a sobotu rano, pśipołdno a wjacor z drjewjanymi klapotawkami pó jsy a módle se pśed swěśetkami a kśicami. Pó droze głosnje klapotaju, aby wšyknych wěrjecych na rozpominanje a módlitwu pśepšosyli.
Jutrowne třělenje
> Sakska
Zogolenje w jatšownej nocy jo dejało złe duchy wugóniś a jo było pśedewšym w 19. stolěśu wjelgin rozšyrjone. Źinsa jo tśělanje a praskotanje pśisamem jano hyšćí w połudnjowem źělu Górnjeje Łužyce wašnja.
Jatšowne spiwanje
> Bramborska/Sakska
Spiwanje pasionskich spiwow w pasionskem casu a jatšownych kjarližow w jatšownej nocy jo było až do 1950/ 60tych lět pla ewangelskich Serbow wjelgin rozšyrjone. Źowća z pśězowych zgromaźeństwow su se pódali styri tyźenje do jatš pasionske spiwy spiwajucy pó jsy a wokoło zagonow. Spiwanje jo měło swój wjerašk śichy pětk a jo se zakóńcyło pśi schadanju słyńca jatšownicu z jatšownymi spiwami. We Slěpjańskej wósaźe spiwaju “Kantorki ”, kupka žeńskich w narodnej drastwje, wót 1993 w jatšownej nocy. W cerkwi w Dešnje w Dolnej Łužycy spiwa wót 2001 na śichem pětku tradicionalnje chor “Łužyca ” a wót 2011 spiwaju tekr w Janšojcach młode žeńske w jatšownej nocy. W někotarych wjaskach Kulowskeje wósady spiwaja młode źowća až do źinsajšnego w spótnym casu a śichy pětk pśi kśicach a w jatšownej nocy zanspiwaju jatšowne kjarliže.
Jatšowny wogeń
> Bramborska/Sakska
W nocy na jatšownicu wiźiš we wěcej ako 120 jsach Dolneje Łužyce a na někotarych městnach w srjejźnej Łužycy wokoło połnocy jatšowne wognje. Mimo togo wejsne gólcy w nocy wšake šybałstwa zhandaju. W katolskich wósadach zaswěśe, na pś. pśi jatšownem wogenju pśed cerkwju, jatšownu swěcku.
Jatšowna wóda
> Bramborska/Sakska
Wósebna móc pśipisujo se fryšnej wóźe w nalěśu, jatšownej wóźe,. Źowća a młode žeńske du jatšownicu do schadanja słyńca mjelcecy k žrědojłu pó fryšnu wódu. Joli pak pśikaz mjelcanja njedoźarže, zgubi wóda swóju wósebnu statkownosć a pśeměnijo se na „plapotatu wódu“. Něga su se z wódu wumyli a zbóžo wobpryskali.
Jatšowne rejtarje
> Bramborska/Sakska
Jatšowne procesiony su nejwuznamnjejšy serbski katolski nałog, kótaryž pśiśěgujo kužde lěto jatšownicu wjele gósći zbliska a zdaloka. Njejó to jano tradicija, ale jo to gnujuce zjawne wuznaśe wěry. Rownož jo to katolski nałog, se teke ewangelske muske wobźěliju.
Swěźeński woblacone muske w carnem kamzolu a z cylindrom na wupyšenych kónjach rejtuju. W kuždem ze źewjeś procesionow njasu wóni chórgoje, kśicu a póstawu Zrowastanjonego w procesionje. Kjarliže spiwajucy a se módlecy rejtuju jatšowne rejtarje do susedneje wósady a radostne pósołstwo wó zrowastanjenju Jezusa Chrystusa wózjawjuju.
Wotrojske jatšowne rejtarje pśidatnje zajtša rano póla wobrejtuju.
W Dolnej Łužycy se z lěta 1998 w Cerkwicy pla Lubnjowa jatšowne rejtowanje wótměwa.
Palenje chódotow
> Bramborska/Sakska
30. apryla wótměwa se w pśisamem wšych našych wjaskach chódojtypalenje. Z wjelikim wognjom symboliski zymu wugónje, aby mógało nalěśe skóńcnje zaśěgnuś. Wósebnu tradiciju woplěwaju z lěta 1963 w Hodźiju, załožonu wót Nimsko-Serbsko ludowego źiwadła. Nježlic kopicu zapalaliju, přewjedu tam kuždolětnje nowe wumyslone satiriske sudniske jadnanje.
Rowno tak se na wjele městnach na toś tom dnju majski bom staja – zwětšego wósrjejź jsy, ale teke na šulskich dwórach abo pśi źiśowanjach.
Meja / Majski bom
> Bramborska/Sakska
Na pśedwjscoru 1. maja stajijo młoźina zwětšego na najsy dłujki, wobtšugany štom. Na jogo wjerašku jo pśibita brjaza z pisanymi bantami abo teke ze serbskeju chórgoju. Mimo togo jo štom z girlandu z jedlowych gałuzkow wobwity a pód wjeraškom wisy jedlowy wěnc, wupyšnjony z bantami (cesto w serbskich barwach). W někotarych wjaskach w katolskem regionje mjeršnik majski bom wužognujo a pśibytne gromaźe Marijański kjarliž zaspiwaju. W nocach až do pušćanja majskego boma młoźina jen wobstražujo, aby młodostne ze susednych wjaskow štom njepódrězali.
W Górnjej Łužycy jo pušćanje majskego boma za wětšy źěl na jadnej njeźeli. Z krotkim programom se pušćanje zachopijo, k tomu słuša tek reja wokoło boma. Gaž štom pón padnjo, gólcy spěšnje ženu, aby wjerašk majskego boma wótłamali. Komuž jo se to ako prěnemu raźiło, jo majski kral a wuzwolijo sebje z krejza źowćow swóju majsku kralownu. W Dolnej Łužycy stoj majski bom cesto až do 24. junija (sw. Jana), se pón pódrěžo a pśesajźujo.
Bóže śěło
> Sakska
Źaseś dnjow pó swětkach, na Bóže śěło, wótměwaju se stwórtk a tek na slědlědujucej njeźeli w serbskem katolskem regionje procesiony k hołtarjoju pód gołym njebjom. Pódla cery k hołtarjoju stoje brjazki a droga jo z fryšneju tšawu pósypany. Teke cerkwja jo z brjazkami wupyšnjona. Na wjele domach a z cerkwinego torma machaju se chórgoje w barwach Vatikana a/abo serbske chórgoje. Za cas procesiona sćelu mjeńše źowćka kwětki, dujarje pśewóźuju wěrjecych pśi spiwanju serbskich kjarližow. Wjele źowćow chójźi w drastwje družkow a wjele žeńskich jo w serbskej katolskej swěźeńskej drastwje.
Až do zachopjeńka 1970tych lět su nosyli žony mimo togo tak pomjenjonu płachśicku. Źinsa toś to škropjone běłe rubiško lěbda wiźiš, tola někotare jadnotliwe młodše žony jo zasej njasu.
Jańske rejtowanje
> Bramborska
Jańske rejtowanje jo lěśojski nałog na dnju abo wokoło sw. Jana (24.06.). Srjejź 19. stolěśa su jen woplěwali we wěcej jsach Dolneje Łužyce. Źinsa woplěwuju jen jano hyšći w Kózłach, źož su za to tradiciske towaristwo załožili. W srjejźišću stoj Jan ako maskěrowana póstawa. Młodego muskego źowća a młode žeńske z módracami wupyšnje, ruce a noze z wijankami wobwiju. Na głowje nosy rejtar na masku pódobnu wósebnu kronu. Gaž jo Jan dopołnje wupyšnjony, rejtujo z dalšnymi gólcymi ze jsy na swěźenišćo. Pśi tom jich dujaŕska kapała pśewóźujo. Pśed rejtowarjami kšačaju źowća a młode žeńske. Wóni njasu drugu kronu, kótaruž dostanjo Jan wjačor pśi cesnych rejach. Gaž su na swěźenišćo pśirejtowali, rejtujo Jan a jego pśewódniki nejpjerwej někotare raze pśed manju pśiglědowarjow pśez sportnišćo. Póněcom se pśewódniki wupóraju. Něnto wopytaju pśiglědowarje Jana zaźaržaś a jomu kwětki zwóttergaś, dokulaž ako se groni gluku wobraźuju.
Žnjowne nałogi
Ze žnjownym casom su wšake tradicionalne rejtowaŕske wuběźowanja zwězane. Symboliski jo teke kokot, kátaryž ma wšakoraki wóznam. Na pśikład jo było to pomjenowanje za slědny snop, kótaryž su secki z pisanymi kwětkami a bantami wupyšnili. Pśi tom su wołali něga: „źins jo kokot“. To jo groniło, až jo slědny snop (kokot) z póla. Něga su pśitykali muskim struski z kłoskow. Žeńske su wili žnjowne wěnce a wjeliku žnjownu kronu, z cymž su wózjawili kněskemu dwóroju zakóńcenje žytowych žnjow. Po tom su swěśili a wšake wuběźowanja pśewjadli, pśi kótarychž jo se „stary kokot“ symboliski abo teke reelnje zabił.
Kokot - Zabijanje kokota
> Bramborska
Staršy žnjowny nałog jo zabijanje kokota. Něga pó cełej Łužycy rozšyrjone, se wóne źinsa jano hyšći w mało wsach Dolneje Łužyce woplěwujo. Zabijanje kokota wótměwa se skerjej symboliski a nic wěcej w swójej spócetnej formje, pśi kótarejž su kokota z cepami zabili. W Smogorjowje blisko Bórkowow na pś. wopytaju młode muske ze zawězanyma wocyma a z cepami w rukoma za pśewalonym gjarncom, pód kótaremž kokot sejźi. Kóždy ma tśi wopyty. Chtóž gjarnc ako prědny trjefijo, jo kral a pópadnjo sebje z młodych žeńskich, kenž se w rejowańskej drastwje wokoło njogo wjerśe, jadnu za kralowku. Pó tom gólcy kokota pušće, znowa pópadnu a pótom pśesajźuju.
Kokot - Łapanje kokota
> Bramborska
Nejwěcej znate wuběźowanje w žnjenskim casu jo łapanje kokota. Za to natwarje a wupyšnje se wósebne wrota. Pśi prěcnej žerźi toś tych pśiwěžu njabogego kokota. Młode muske rejtuju jaden za drugim pód nim pśez wrota a wopytaju njabogemu kotoju głowu wótryś. Komuž se to radźi, jo prědny kral; gólca, kóatrejž kśidle dojśpijotaj, stej drugi resp. tśeśi kral. Žnjeńske krale dostanu wjelike wěnce z dubowego lista. Wóni wuzwóle sebje ze zawězanyma wócyma z krejza młodych žeńskich swóju partnaŕku a zarejuju z njeju cesnu štucku. Žeńske zwěsćiju ze swójeje srjejźi pśi šykowstnych graśach ako karowanju ze (mjaztym kumštneju) žabu, karowanju nježenjonych abo pśi jajkowyem běgu žnjeńsku kralowku. Teke wóna dostanjo ako myto wěnc z duboweho lista. Pó wuběźowanju śěgnu w swěźeńskem śěgu na reje do kjarcmy.
Rejtowanje wó kołac
> Bramborska
Rejtowanje wó kołac jo był něga swětkowny nałog a te źěl swajźbnych wobrědow, pśi kótarmž su se wuběźowali nježenjone gósći rejtujucy wó wjeliki tykańc abo wósušk. Źinsa woplěwuju nałog hyšći w Nowej Niwje na pódpołnocnej kšomje Błotow ako žnjeński nałog w awgusće. Swěźeń zachopijo se dopołdnja z namšami wejsneje młoźiny. Žeńske su w namšaŕskej drastwje. Nježlic až wótpołdnja napśemóc rejtuju a wuběźowanja młodych žeńskich na wótežnětem pólu pśewjedu, prezentěruju myta za dobyśarjow: tśi wšako wjelike wósuški, kenž su z kwětkami a gromakowym zelim wupyšjone. Młode muske su w běłych rubjanych zecach a zgłach a rejtuju bźeze sedła na kónjach napśemóc, aby nejmalsnješego rejtarja zwěsćili. Młode žeńske wuběźuju se pśi šykownostnych graśach.
Kolo rajtowanje
> Sakska
W Slěpjańskej wósaźe wótmějo se rejtowańske wuběźowanje wó titel žnjeńskego krala. Nadawk jo był, ze žerźu pśez mały wěnc trjefiś, kótaryž jo pśi girlanźe wisał. Kral jo směł sebje kralowku wuzwóliś, abo su ju jomu pó źowćowch wuběźowanjach pśipokazali. Pódobny nałog woplěwuju źinsa hyšći w Brězowce. Tam wopytaju rejtaŕki a rejtarje kopje pśez wěnc z dubowego lista chyśiś. Dobyśaŕ dostanjo pokal. Młoźina pśedstajijo kołowu reju, za kótaruž se gólcy swěźeński zwoblekaju a źowća w Slěpjańskej rejowańskej drastwje chójźe.
Kjarmuša
> Bramborska/Sakska
Na kjarmušy se kuždolětnje wusěwśenje cerkwje wopomina. Za burstwo jo to w zachadnosći był nejwažnjejšy swěźeń. Za wětšy źěl su tśi dny dłujko swěśili. K tomu su słušali dobra jěza, woglěd pla pśiswojźbnych a reje.
W ewangelskich ako tek katolskich wósadach swěśe ju až do źinsajšnego na njeźelach mjaz sw. Bartolomejom (24.08.) a sw. Katyrnu (25.11.), woglědy pla pśiswózbnych a wjelikomyslne pógósćenje teke źinsa k tomu słušaju. We wšakich wjaskach wabje te karusele a budki źiśi a dorosćonych na swěźenišćo we jsy.
W staršej literaturje jo cesto grono wó pśeśiwku mjaz chuduškim burskim žywjenim wšedny źeń a rozwjaseloneju, wjelokolkomyslneju a towarišnostneju kjarmušneju swěźeńskeju myslu.
Pśěza w dolnołužyskem Dešnje, foto: Kurt Hajna, 1950, © Serbski kulturny archiw pśi Serbskem instituśe
Pśěza
> Bramborska/Sakska
Pśěza jo była nejwažnjejša zgromadnosć we jsy. Gaž jo było źěło na pólach nazymu docynjone, su se zmakali na wjacorach njewudate źowća, aby trjebnu młogosć płata za domacnosći napśědli. Pśi źěle su nazwucowali pód nawjedowanim kantorki spiwy za swajźby abo zakopowanja. Pśězna zgromadnosć, ku kótarejž su měli pó docynjonem źěle teke nježenjone kjarle pśistup, jo planowała a wugótowała swěźenje za młoźinu w běgu lěta (zapust, jatšowne spiwanje, maju, kokot) a płaśi toś až do zachopjeńka 20. stolěśa ako nosaŕka wjele serbskich nałogow. W Slěpjańskej wósaźe woplěwuju źinsa hyšći žeńske a muske rozdźělnego starstwa zgromadnosć a serbsku rěc pśi pśězy. W Dolnej Łužycy pósćiwaju se domowniske towaristwa a Domowinske kupki z „pśězu“ tradicionalnym rucnikaŕskim technikam a regionalnemu spiwnemu derbstwoju.
Gódowe nałogi
Spiwanje na swětego Mjertyna
> Sakska
Spiwanje na dnju sw. Měta (11.11.) jo nałog w katolskem regionje w Górnej Łužycy (mimo Radworskeje wósady). W małych kupkach chójźe źiśi dom wót domu. Pśi źurjach zaspiwaju tradicionalne serbske gronko a dostanu ako źěk wšake chłošćonki.
Borborka
> Sakska
Nałog woplěwuju źinsa pśedewšym w někotarych wsach Kulojskeje wósady na pśedwjacoru dnja sw. Borbory (04.12.). Borborka w běłej njewjesćinskim sukni a z šlewjerjom pśed woblicom pśiźo gromaźe z dwěma ruprajchtoma k familijam ze źiśimi. Źiśam darijo jabłuka, wórjechi a słodkosći.
Swěty Mikławš
> Sakska
Toś ten nałog na dnju swětego Mikławša (06.12.) jo źe znaty pó cełej Nimskej. W někotarych wsach Kulojskeje wósady woglědujo sw. Mikławš w drastwje biskupa familijam a darijo źiśam słodkosći. We wjele stronach rěše źiśi na pśedwjacoru swóje škórnje. Ako źěk wót sw. Mikławša maju pśiducy źeń pón sad a słódkosći w škórnjach.
W Radworskej wósaźe chójźe źiśi na dnju sw. Mikławša dom wót domu a sebje spiwajucy słodkosći wupšoše.
Swěta Marija góspodu pyta
> Sakska
Toś ten nałog w někotarych katolskich wjaskach Górneje Łužyce w adwentnem casu woplěwaju. Wót 15. decembra až do gwězdki “drogujo” póstawa sw. Marije (casy te z póstawu sw. Jozefa) wót jadneje domacnosći do drugeje. Z tym se bibliske tšojenje wó pytanju góspody napódobnjujo. Pśibytne se pśed póstawu gromaźe módle a kjarliže spiwaju. W kuždem domje wóstanjo póstawa jadnu nóc, w slědnej góspodujucej domacnosći zwóstanje póstawa až do adwenta pśiducego lěta.
Janšojski Bog
> Bramborska/Sakska
Wósebnje znaty nałog w Slěpjańskich stronach jo woglěd Bóžego źiśetka, w Dolnej Łužycy znate ako Janšojski bog. Źiśetko woglědujo w adwentskem casu z pśewódnicoma familijam, ale teke do źiśownjow, šulow abo starcownjow. Wóne chójźe w swěźeńskej drastwje z elementami njewjesćinskeje drastwy wupyšnjonej, maju běłe rukajce a pśed woblicom tyłowy šlewjer. W rukoma źaržy zwónašk a z pisanymi šlejfkami wupyšnjonu witku, kótaraž ma žognowanje dawajucy žywjensku móc. Mjelcecy hajcka lico wobdarjonych.
Nowolětka
> Bramborska/Sakska
K Nowemu lětoju až k Tśom kralam su pjakli luźe wšake zwěrjetne figury, tak pomjenjone nowolětka – wokoło Kulowa „tśirožki“ („třodraki“). Toś te su zaměšali zbóžoju do futra, aby strowy wóstał. Jo to pak teke był tradicionalny dar źiśi swójim kmótšam. Z nałoga, kótaryž jo se změstymi až do 1920tych lět zdźaržał, jo se wuwijała nowa tradicija, kótaruž pśedewšym w šulach a źiśowanjach woplěwuju. Muzej „Stara paprjeńcarnja“ we Wósporku se tejerownosći toś tomu nałogoju pśiwobrośijo. W zymskem casu mógu woglědarje pód wěcywuznatym nawjedowanim take pjacywa zgótowiś.
Woklapnica
> Bramborska/Sakska
Wokoło Tśoch kralow (06.01.) wótměwaju we wjele wjaskach w Dolnej Łužycy zjawne gmejnske zgromaźiny, na kótarychž zajźone lěto wugódnośe, „wotklapuju“. Pó rozpšawje wejsnego pśedstojarja resp. šołty diskutěruju zjawnje wó gmejnskich nastupnosćach. Mimo togo wšykne, kenž su w běgu lěta do jsy pśiśěgnuli, pśibytnym jadyn paleńc wudaju. W 1950tych lětach jo se wótměwała woklapnica jano hyšći na Kupach w Bórkowach. Wót 1990tych lět jo wóna w Dolnej Łužycy dalej a wěcej woblubowana. W Slěpjańskej wósaźe pśewjeduju woklapnicu na Rownjańskem Njepilic byśu.
