Nałogi a tradicije – Serbske swěźenje w běgu lěta

Serbske nałogi a tradicije woplěwaju se w regionje wokoło Budyšina stolěśa dłujko. Te žywe swěźenje zwězuju generacije a su kšuty wobstatk serbskego kulturnego žywjenja. Lěc swěźeńska drastwa, wósebne nałogi abo kulturne zajmnostki – dožywiśo, kak jo serbska identita w tom regionje cuśniwa.

Ptaškowa swajźba 

Kužde lěto 25. januara swajźbujotej sroka a garona, swěśi se “Ptaškowa swjaźba“. Nałog wósebnje źiśi wjelgin lubuju. Ptaški se, mógali groniś, pla źiśi wuźěkuju, až su je w zymje futrowali.
Na pśedwjacoru ptaškoweje swajźby stajaju źiśi talaŕ na woknowu delku. Zajtša namakaju tam pón pjacywo we formje ptaška abo gnězdka a teke druge słodkosći. 
W źiśownnjach a šulach źiśi ako ptaški pśewoblacone spiwajucy a grajucy swěśe. We młogich kubłanišćach pśedstajaju źiśi w katolskej abo teke ewangelskej narodnej drastwje serbsku swajźbu. 
Z kóńca 19. stolěśa jo teke wjacorny program za dorosćonych kšuta tradicija. Mjaztym ju Serbski ludowy ansambl dalej wjeźo a rozwjaselujo woglědarjow na wšakich městnach we Łužycy. Wuměłce pśedstajaju je teke ako wósebny ptaškoswajźbny program za źiśi.

 

Jatšowne wiki  – měrc / apryl

Pěś tyźenjow do jatš, źaseś dnjow pó pódjebnicy, wótměwaju se Serbske jatšowne wiki w Serbskem domje w Budyšynje. Wiki organizěrujo Spěchowański krejz za serbsku ludowu kulturu z.t.

Ludowe wuměłce demonstrěruju tradicionelne techniki wupyšnjenja serbskich jatšownych jajow ako su to wóskowanje, wužrawanje, škrabanje a bosěrowanje. Teke za źiśi su wšakorake póbitowanja pśigótowane. Tak mógu sami jaja pyšniś abo pśi walkowanju se wuběźowaś.

Na wiki jatšownych jajow pśichwata kužde lěto wjele woglědarjow. Wuměłski wupyšnjone jaja a filigrane mustry wuwabiju pśecej zasej wjelike pśipóznaśe. Pódla serbskich jatšownych jajow bituju na wikach teke dalšne serbske jatšowne wuźěła.

Wěcej informacijow

Jatšowne rejtarje 

Jatšowne procesiony su nejwuznamnjejšy serbski katolski nałog, kótaryž pśiśěgujo kužde lěto jatšownicu wjele gósći zbliska a zdaloka. Njejó to jano tradicija, ale jo to gnujuce zjawne wuznaśe wěry. Rownož jo to katolski nałog, se teke ewangelske muske wobźěliju. 
Swěźeński woblacone muske w carnem kamzolu a z cylindrom na wupyšenych kónjach rejtuju. W kuždem ze źewjeś procesionow njasu wóni chórgoje, kśicu a póstawu Zrowastanjonego w procesionje. Kjarliže spiwajucy a se módlecy rejtuju jatšowne rejtarje do susedneje wósady a radostne pósołstwo wó zrowastanjenju Jezusa Chrystusa wózjawjuju. 


 

Foto: Peter Becker

Palenje chódotow 

30. apryla wótměwa se w pśisamem wšych našych wjaskach chódojtypalenje. Z wjelikim wognjom symboliski zymu wugónje, aby mógało nalěśe skóńcnje zaśěgnuś. Wósebnu tradiciju woplěwaju z lěta 1963 w Hodźiju, załožonu wót Nimsko-Serbsko ludowego źiwadła. Nježlic kopicu zapalaliju, přewjedu tam kuždolětnje nowe wumyslone satiriske sudniske jadnanje.
Rowno tak se na wjele městnach na toś tom dnju majski bom staja – zwětšego wósrjejź jsy, ale teke na šulskich dwórach abo pśi źiśowanjach.

 

Meja / Majski bom

Na pśedwjscoru 1. maja stajijo młoźina zwětšego na najsy dłujki, wobtšugany štom. Na jogo wjerašku jo pśibita brjaza z pisanymi bantami abo teke ze serbskeju chórgoju. Mimo togo jo štom z girlandu z jedlowych gałuzkow wobwity a pód wjeraškom wisy jedlowy wěnc, wupyšnjony z bantami (cesto w serbskich barwach). W někotarych wjaskach w katolskem regionje mjeršnik majski bom wužognujo a pśibytne gromaźe Marijański kjarliž zaspiwaju. W nocach až do pušćanja majskego boma młoźina jen wobstražujo, aby młodostne ze susednych wjaskow štom njepódrězali.

W Górnjej Łužycy jo pušćanje majskego boma za wětšy źěl na jadnej njeźeli. Z krotkim programom se pušćanje zachopijo, k tomu słuša tek reja wokoło boma. Gaž štom pón padnjo, gólcy spěšnje ženu, aby wjerašk majskego boma wótłamali. Komuž jo se to ako prěnemu raźiło, jo majski kral a wuzwolijo sebje z krejza źowćow swóju majsku kralownu. W Dolnej Łužycy stoj majski bom cesto až do 24. junija (sw. Jana), se pón pódrěžo a pśesajźujo.

 

Mjazynarodny folklorny festiwal ŁUŽICA - ŁUŽYCA – LAUSITZ –  junij / julij

Kužde druge lěto jo Mjazynarodny folklorny festiwal ŁUŽICA - ŁUŽYCA - LAUSITZ pśesegajucy wjerašk serbskego kulturnego žywjenja. Styri dny dłujko mógu woglědarje na jadnom kóńcu tyźenja njewšednu pisanosć kulturow dožywiś. Mimo Budyšyna a Hochoze su stawnje sobotu a njeźelu Chrósćicy głowne swěźenišćo. Mjazynarodne folklorne cełki a kupki z Łužyce prezentěruju tam na burskich dwórach a wjelikem jawišću swóje programy. Dalšnej wjeraška w Chrósćicach stej wiki wuměłskego rucnikaŕstwa a tradicionelny swěźeński pśeśěg njeźelu.

Na festiwal su witane woglědarje wšyknych starstwow. Spódobna, familijowa atmosfera a wósebne póbitowanja jěze na burskich dwórach zawěsćiju pśijazne pśebywanje. Rockowe a popowe zuki pśiśěgaju sobotu wjacor wósebnje młodych gósći. Njeźelu dopołdnja jo namša na głownem jawišću a wótpołdnja se skóńcyjo na samskem městnje festiwal z wjelikim finalnym programom.

Wěcej informacijow a aktualny program pód: www.folklorny-festiwal.de

www.folklorny-festiwal.de

Nazymske koncerty – september / oktober / nowember

Nazymske koncerty su pśez lětźasetki wažny wobstatk serbskego kulturnego žywjenja. Serbske lajske chory a kulturne kupki, teke z drugich župow, wugótuju toś te tradicionelne koncerty. To pśispórja wuměnu kulturnych kupkow mjazy regionami a župami.

Spiwanje na swětego Mjertyna 

Spiwanje na dnju sw. Měta (11.11.) jo nałog w katolskem regionje w Górnej Łužycy (mimo Radworskeje wósady). W małych kupkach chójźe źiśi dom wót domu. Pśi źurjach zaspiwaju tradicionalne serbske gronko a dostanu ako źěk wšake chłošćonki.

„Borborka“; Fotograf: Rafael Ledschbor / https://www.sorabicon.de/kulturlexikon/artikel/prov_yp1_vh1_lmb/

Borborka 

Nałog woplěwuju źinsa pśedewšym w někotarych wsach Kulojskeje wósady na pśedwjacoru dnja sw. Borbory (04.12.). Borborka w běłej njewjesćinskim sukni a z šlewjerjom pśed woblicom pśiźo gromaźe z dwěma ruprajchtoma k familijam ze źiśimi. Źiśam darijo jabłuka, wórjechi a słodkosći.

Swěty Mikławš 

Toś ten nałog na dnju swětego Mikławša (06.12.) jo źe znaty pó cełej Nimskej. W někotarych wsach Kulojskeje wósady woglědujo sw. Mikławš w drastwje biskupa familijam a darijo źiśam słodkosći. We wjele stronach rěše źiśi na pśedwjacoru swóje škórnje. Ako źěk wót sw. Mikławša maju pśiducy źeń pón sad a słódkosći w škórnjach.
W Radworskej wósaźe chójźe źiśi na dnju sw. Mikławša dom wót domu a sebje spiwajucy słodkosći wupšoše.