Nałogi a tradicije – serbske swěźenje w běgu lěta
Serbske tradicije a nałogi se až do źinsajšnego pśi nejwšakorakšych góźbach woplěwaju.
Regionalne wósebnosći – Serbsku kulturu a serbske stawizny dožywiś
W stronach wokoło Wórjejc su jadnorazna serbska kultura a wjele tradicijow žywe. Starodawne tradicije, serbska rěc a nowocasne kulturne iniciatiwy su na wósebnu wašnju mjazy sobu spleśone. Lěc swětosne drastwy, nałogi abo kulturne zajmnostki – dožywijośo how serbsku identitu na swóju wašnju.
Ptaškowa swajźba - 25. januara
Kužde lěto 25. januara swajźbujotej sroka a garona, swěśi se “Ptaškowa swjaźba“. Nałog wósebnje źiśi wjelgin lubuju. Ptaški se, mógali groniś, pla źiśi wuźěkuju, až su je w zymje futrowali.
Na pśedwjacoru ptaškoweje swajźby stajaju źiśi talaŕ na woknowu delku. Zajtša namakaju tam pón pjacywo we formje ptaška abo gnězdka a teke druge słodkosći.
W źiśownnjach a šulach źiśi ako ptaški pśewoblacone spiwajucy a grajucy swěśe. We młogich kubłanišćach pśedstajaju źiśi w katolskej abo teke ewangelskej narodnej drastwje serbsku swajźbu.
Z kóńca 19. stolěśa jo teke wjacorny program za dorosćonych kšuta tradicija. Mjaztym ju Serbski ludowy ansambl dalej wjeźo a rozwjaselujo woglědarjow na wšakich městnach we Łužycy. Wuměłce pśedstajaju je teke ako wósebny ptaškoswajźbny program za źiśi.
Camprowanje - januar / februar
Woblubowany nałog w zymskem casu jo "camprowanje", kótarež woplěwaju teke wjelgin w srjejźnej Łužycy. Dorosćone a źiśi su tradicionelnje pśewoblacone a campruju pó jsy. Wót wejsanarjow dostanu wóni jajka a pjenjeze za dalšne aktiwity w běgu lěta. Zwětšego zmakaju se camprowarje wjacor z wejsanarjami we wejsnem zalu k zapustojskemu rozwjaselenju.
Mólowanje jatšownych jajkow – měrc, apryl
Wjelgin rozšyrjone jo w Serbach mólowanje jatšownych jajkow w tradicionelnych technikach: wóskowanje, wužrawanje a drapanje. Pokazka na zarědowanje: Kužde lěto se na bołmonce wótměwaju srjejźnołužyske jatšowne wiki we wejsnem hotelu Nowa Łuka w Halštrowskej Holi. Woglědowarje mógu wuměłcam pśi źěle pśiglědowaś a sebje rědne wuměłske produkty na městnje kupiś.
Walkowanje
Woblubowane graśe w serbskeje ludoweje kultury, kótaraž se źinsa pśedewšym wót źiśi woplěwa. W zagrodach abo na lichych płoninach se warjone, cesto barwjone jajka pó kumštnje zapołožonej cerje dołoj kulaju. Ako "zbite" płaśi jajko, kótarež se wót drugego trjefijo. Z toś togo nałoga su se pózdźej dalej wuwili wjeduce formy jaja, pśi kótarychž warjone jaja, płody abo pjacywa pó kłoninje k źiśam dołoj kulili. Nałog jo se casy zadorał, jo pak dožywił wót zachopjeńka 21. stolěśa wózroźenje a woplěwa se źinsa zasej we wobłuku zjawnych swěźenjow z wjelebocnym kulturnym pśewóźowańskim programom.
Jatšowne spiwanje – měrc/apryl
Jatšowne spiwanje jo było až 1950tych lět pla ewangelskich Serbow nałog. Źowćowe spiwne kupki su wujšli z pśěze wujźone. Źowća su kšacali duchne spiwy spiwajucy pó jsy. Styri tyźenje do jatš su spiwanje zachopili, wósebnej wjeraška stej byłej Śichy pětk a jatšownej nocy a jatšownicu wótpołdnja su spiwanje zakóńcyli.
Jatšowna wóda - měrc / apryl
Změstymi chójźe hyšći źowća a młode žeńske w jatšownej nocy do schadanja słyńca ku groblam abo studnjam pó jatšownu wódu. Tej wóźe wósebnu móc pśipisuju. Zazdaśim wóna cłowjeka a zwěrje gój, pśispórjujo strowje, rědnosć a płodnosć. Jatšowna wóda pak musy se mjelcecy póceraś a domoj njasć, howac zgubijo swóju móc a pśeměnijo se na "plapotatu wódu".
Jatšowne rejtarje - měrc / apryl
Jatšowne procesiony su nejwuznamnjejšy serbski katolski nałog, kótaryž pśiśěgujo kuždolětnje jatšownicu wjele gósći zbliska a zdaloka. Njejo to jano tradicija, ale jo to zjawne wuznaśe wěry, což jo wjelgin gnujuce. Rownož jo to katolski nałog, se teke ewangelske muske wobźěluju.
Swěźeński zdrastwjone muske w carnej kóšuli a z cylindrom na głowje jěchaju na wupyšnjonych kónjach. Kjarliže spiwajucy a se módlecy jěchaju do susedneje wósady a tak radosne pósołstwo wó zrowastanjenju Jezusa Kristusa wózjawjaju.
Wót 1541 su kužde lěto jatšowne rejtarje wósady Kulow sedłowali swóje wupyšnjone kónje za procesion do Ralbic. Kulojski procesion wuznamjenijo se pśez to, až jo nejwětšy regiona a ako wósebny spiwny part w nimskej a serbskej rěcy wopśimjejo. Wokoło połdnja śěg z Ralbicy su w Kulowje witane. Pó módlenju a pśestawce se wrośijo do domowniskeje wósady. Wobej kupce rejtarjow njesmějotej se zmakaś a wužywatej toś wšake cery.
Kmótše dary - měrc / apryl
K jatšam dostanu źiśi wót swójich kmótšow kmótšojski dar. Pla nas jo se tomu groniło "zeleny stwórtk", dokulaž cu jen kmótśiki zwětšego na toś tom dnju dostali. Nejcesćej su to dwě abo tśi barwjone abo pyšne jatšowne jajka, pjenjeze, drastwy a słodkosći. Něga jo dało město słodkosćow plack a kmótšojsku gusku.
Chódotypalenje a stajenje maja - 30. apryla
30. apryla wótmějo se w pśisamem wšych našych jsach chódotypalenje. Wjeliki wogeń ma symboliski zymu wugóniś, až móžo nalěśe skóńcnje zaśěgnuś.
Rowno tak se na wjele městnach na toś tom dnju maja staja – zwětšego srjejź jsy, ale teke na šulskich dwórach abo pśi źiśownjach.
Pušćanje majskego boma
W maju – ako to mě pśeraźijo – jo pušćanje majskego boma woblubowany nałog. Za program woblekaju sebje źowća serbsku narodnu drastwu. Młodostne abo źiśi pó tradicionalnej serbskej muzice wokoło maja zarejuju. Gaž jo pjeršć wokoło maja wusypana a štom se nachyla, gólcy malsnje za wjeraškom maja běže. Nejmalsnjejšy z nich jo majski kral a smějo sebje swóju majsku kralowku wuzwóliś.
Serbske nazymske koncerty – september / oktobr / nazymnik
Nazymske koncerty su pśez lětźasetki wažny wobstatk serbskego kulturnego žywjenja. Serbske lajske chory a kulturne kupki, teke z drugich župow, wugótuju toś te tradicionelne koncerty. To pśispórja wuměnu kulturnych kupkow mjazy regionami a župami.
Swětego Mjertyna - 11. nowember
W Nimcach, pśewažnje katolskem wejsnem źělu města Wórjejce, woplěwaju spiwanje swětego Mjertyna. W małych kupkach chójźe źiśi dom wót domu a pšose spiwajucy wó dary. Zwětšego dostawaju słodkosći. W kuždem domje zaspiwaju gronko ze slědujucym tekstom: "Wjele gluki žycymy a se pěknje pšašamy: Njej ' how swěty Mjertyn był, njej ' how nic wóstajił?" Wótegrono na to jo: "Ju wšak ju, połnu šklu, hyšći wjeliku kopicu.”
Źiśetko - december
Nałog źiśetka ma swóje kórjenje w pśedkśesćijańskem casu. Tegdy su luźe grězowym gałuzam wósebnu móc pśipisali. Su wuchyśili swójich susedow z witkami, aby na nich móc fryšnych witkow pśenjasli. Toś ten nałog źinsa hyšći ewangelske Serby na jsach wokoło Wórjejc woplěwaju. Serbske źiśetko jo w adwentskem casu ducy, pśewóźowane wót dweju pomocnicowu, kótarejž stej w jadnorej zymskej serbskej drastwje. Wóni du dom wót domu. Źiśetko mjelcecy wobydlarjow hajcka a šwyrnjo z witku pó ramjenju. Z tym jim symboliski žycy gluku, strowosć a derjeměśe.
