Woklapnica

Wokoło Tśoch kralow (06.01.) wótměwaju we wjele wjaskach w Dolnej Łužycy zjawne gmejnske zgromaźiny, na kótarychž zajźone lěto wugódnośe, „wotklapuju“. Pó rozpšawje wejsnego pśedstojarja resp. šołty diskutěruju zjawnje wó gmejnskich nastupnosćach. Mimo togo wšykne, kenž su w běgu lěta do jsy pśiśěgnuli, pśibytnym jadyn paleńc wudaju. W 1950tych lětach jo se wótměwała woklapnica jano hyšći na Kupach w Bórkowach. Wót 1990tych lět jo wóna w Dolnej Łužycy dalej a wěcej woblubowana.

Camprowanje

Pśewóźone wót gercow śěgnu camprowarje pśewoblacone w rozdźělnych kupkach (młodostne, ženjone,źiśi, mjaztym teke měšane kupki) dom wót domu. Něga su byli kostimy camprowarjow wjelgin specifiske: słomjany mjadwjeź, bóśon, rejtaŕ na šumjelu, w slěpjańskich stronach teku dwójny luź a jajkowa žeńska. Mjaztym wiźimy teke clowny, zwěrjeta a druge kostimy. Camprowarje z góspodaŕku zarejuju a pśipiju. Pótom dostanu jajka a jěšnicu, źinsajšny źeń teke pjenjezy za „jězu jajkow“ – tak se groni rejowańskemu wjacoroju camprowarjow. Camprowanje wuklincyjo we wjele jsach ze zapstom muskich a rejowańskim wjacorom ženjenych pórow. W někotarych jsach du młode žeńske na zapustojske reje w serbskej drastwje.

Jatšowne jaja

Tradicionelnje su byli bogaśe wupyšjone jajka (pśidatnje k paprjeńcam abo jatšownym guskam) jatšowny dar za źiśi, pśedewšym kmótśkam, něga teke za celaź, fararja, zwónarja abo šularja a se wě teke ako znamje pśichylnosći a lubosći mjazy młoźinu. Hyšći źinsa jo w někotarych regionach Łužyce wašnja, až se źiśi swój kmótšojski dar wótewzeju, za wětšy źěl na zelenem stwórtku. Styri wšake techniki mólarje nałožuju – wóskowanje, škrabanje, wužrawanje a z 1980tych lět bosěrowanje škórpiny.

Jatšowne spiwanje

Spiwanje pasiońskich spiwow w pasiońskem casu a spiwow zrowastanjenja / jatšowne kjarliže w jatšownej nocy; až do 1950 / 60tych mjazy ewangelskimi Serbami daloko rozšyrjone. Spócetny nosaŕ jo z pśězow wujšła spiwna zgromadnosć źowćow, kótaraž styri tyźenje do jatš pó jsy a wokoło pólow chójźi a jo spiwała pasiońske spiwy. Jatšowne spiwanje jo měło swój wjerašk śichy pětk a jo se zakóńcyło pśi schadanju słyńca jatšownicu ze spiwami zrowastanjenja. We wósaźe Slěpe spiwaju wót 1993 w jatšownej nocy někotare žeńske w narodnej drastwje, “Kantorki ”; w cerkwi w Dešnje w Dolnej Łužycy wót 2001 na śichem pětku chor„ Łužyca “a wót 2011 w Janšojcach młode žeńske w jatšownej nocy. Wót 2017 su se dalšne jsy pódwjacornje Chóśebuza pśizamknuli. Aktualnje jo pó cełej Łužycy wěcej ako 10 jsow, źož se toś ten nałog woplěwa.

Jatšowna wóda

Wósebna móc pśipisujo se fryšnej wóźe w nalěśu, jatšownej wóźe,. Źowća a młode žeńske du jatšownicu do schadanja słyńca mjelcecy k žrědojłu pó fryšnu wódu. Joli pak pśikaz mjelcanja njedoźarže, zgubi wóda swóju wósebnu statkownosć a pśeměnijo se na „plapotatu wódu“. Něga su se z wódu wumyli a zbóžo wobpryskali.

Majski bom

Nalětny nałog; na pśedwjacoru 1. maja staja młoźina maju na – dłujki, zminuty štom, na kótaremž nejwušem dypku jo brjaza z pisanymi bantami, casami teke serbska chórgoj, wobtwarźona, girlandy pśewijaś a glinowy wěnc z paskami pód wjerašyšku pyšni. W někotarych jsach katolskego regiona se pó zestajenju marijańske spiwy spiwaju. W slědujucych tyźenjach až k chytanjeju se majski bom wót młodostnych wobstražujo, aby se docasnemu wótrězanjeju pśez młoźinu susednych jsow zajźowało.

W Górnej Łužycy jo tradicionelny źeń za pušćanje majskego boma njeźele. W srjejźišću stoj wuběźowanje, pśi kótaremž majskego krala zwěsćiju. Do togo młoźina pód majom rejujo. We wjele městnach njasu źowća narodnu drastwu. Gaž jo bom wuryty a padnjo, pachołki za wjeraškom gónje. Prědny jo majski kral a wuzwólijo sebje z krejza źowćow swóju majsku kralowku. Pórik wjeźo śěg młoźiny pó jsy k swěźenju abo kjarcmje, źož rejku zachopijo. W Dolnej Łužycy stoj maj cesto až do Johanni, se pótom pušćijo a pśesajźujo. Domowinska župa Dolna Łužyca z.t. a dolnoserbski tyźenik NOWY DENĚCEJ zarědujotej lětnje wuběźowanje „Nejrědnjejša meja“.

Janske rejtowanje – wokoło 24. junija

Toś ten rejtaŕski nałog symbolizěrujo žognowanje za póla a se jano hyšći w Kozole / Kozole, wejsnem źělu města Drjowka / Drjowka, wót młoźiny woplěwa.
Lěśojski nałog z rejtaŕskim graśim k swětemu dnju (24.06.), kótaryž swěśi se srjejź 19. lětstotka we někotarych jsach Dolneje Łužyce a woplěwa se źinsa jano hyšći w Kózłom pla Drjowka. Nosaŕ njejo źinsa južo wejsna młoźina, ale ekstra za to załožone tradiciske towaristwo. W srjejźišću stoj figura „Jana“, ns. „Jan“, póstawa nagłownika, kótaraž ma ducha rosćenja zwónoźeś. Gólc se wót někotarych źowćow z chórym kostrjancom šyjo, ruce a noze se z wijawkami wobwijatej. Za głowu napórajo se na kronu pódobna larba. Wóna su rostliny ze sćiny a se ze zagrodowymi kwětkami a mórskimi rožkami wobwija. Jo-li Jan dopołnje wupyšnjony, jěcha zgromadnje z pachołami jsy z gósćeńca sem na swěźeńišćo, pśewóźowany wót dujaŕskeje kapałki. Pśed rejtarjami chójźe źowća w běłych, z módrymi a cerwjenymi smužkami wobsajźonych suknjach. Wóni njasu drugu kronu, kótaruž dostanjo Jan wjacor na cesnej reji pśepódana. Dojěducy na swěźeńišćo, rejtujo Jan nejpjerwjej někotare raze ze swójim cełkownym pśewóźowanim pśez kopicu pśiglědowarjow. Pó někotarych rejtowanjach pśewóźowarje wótchadaju. Něnto wopytaju pśiglědowarje Jana zaźaržaś a jogo kwětki pópadnuś, dokulaž płaśe ako gluka pśinjasone.

Janske rejtowanje - webbok tradiciskego towaristwa Casel z.t.

Kokot - Łapanje kokota

Nejwěcej znate wuběźowanje w žnjenskim casu jo łapanje kokota. Za to natwarje a wupyšnje se wósebne wrota. Pśi prěcnej žerźi toś tych pśiwěžu njabogego kokota. Młode muske rejtuju jaden za drugim pód nim pśez wrota a wopytaju njabogemu kotoju głowu wótryś. Komuž se to radźi, jo prědny kral; gólca, kóatrejž kśidle dojśpijotaj, stej drugi resp. tśeśi kral. Žnjeńske krale dostanu wjelike wěnce z dubowego lista. Wóni wuzwóle sebje ze zawězanyma wócyma z krejza młodych žeńskich swóju partnaŕku a zarejuju z njeju cesnu štucku. Žeńske zwěsćiju ze swójeje srjejźi pśi šykowstnych graśach ako karowanju ze (mjaztym kumštneju) žabu, karowanju nježenjonych abo pśi jajkowyem běgu žnjeńsku kralowku. Teke wóna dostanjo ako myto wěnc z duboweho lista. Pó wuběźowanju śěgnu w swěźeńskem śěgu na reje do kjarcmy.

Kjarmuša

Na kjarmušy se kuždolětnje wusěwśenje cerkwje wopomina. Za burstwo jo to w zachadnosći był nejwažnjejšy swěźeń. Za wětšy źěl su tśi dny dłujko swěśili. K tomu su słušali dobra jěza, woglěd pla pśiswojźbnych a reje. 
W ewangelskich ako tek katolskich wósadach swěśe ju až do źinsajšnego na njeźelach mjaz sw. Bartolomejom (24.08.) a sw. Katyrnu (25.11.), woglědy pla pśiswózbnych a wjelikomyslne pógósćenje teke źinsa k tomu słušaju. We wšakich wjaskach wabje te karusele a budki źiśi a dorosćonych na swěźenišćo we jsy. 
W staršej literaturje jo cesto grono wó pśeśiwku mjaz chuduškim burskim žywjenim wšedny źeń a rozwjaseloneju, wjelokolkomyslneju a towarišnostneju kjarmušneju swěźeńskeju myslu.

Janšojski Bog

Wósebnje znaty nałog w Slěpjańskich stronach jo woglěd Bóžego źiśetka, w Dolnej Łužycy znate ako Janšojski bog. Źiśetko woglědujo w adwentskem casu z pśewódnicoma familijam, ale teke do źiśownjow, šulow abo starcownjow. Wóne chójźe w swěźeńskej drastwje z elementami njewjesćinskeje drastwy wupyšnjonej, maju běłe rukajce a pśed woblicom tyłowy šlewjer. W rukoma źaržy zwónašk a z pisanymi šlejfkami wupyšnjonu witku, kótaraž ma žognowanje dawajucy žywjensku móc. Mjelcecy hajcka lico wobdarjonych.