Dolnoserbske wósobiny

Dolna Łužyca jo wjele wósobinow naroźiła, kótarež su ze swójim literarnym, wědomnostnym a kulturnym twórjenim serbsku identitu naslědnje formowali.

Mato Kosyk

18.06.1853 Wjerbno
† 22.11.1940 Albion | Oklahoma (USA)

Mato Kosyk słuša k nejwuznamnjejšym dolnoserbskim spisowaśelam. Wón jo wótrosł na burskem byśu a jo dožywił w swójom źiśetstwje žywu serbsku rěc, spiwy a nałogi swójeje domownje. Pó woglěźe gymnazija w Chóśebuzu, kótaryž jo musał z financielnych pśicynow docasnje spušćiś, pódajo se do Lipska a jo źěłał pla zeleznice. W Lipsku jo wón póznał studenta Arnošta Muku, kenž jo jogo k tomu pógónjował, sebje awtodidaktiski zamóžnosći za basnjenje pśiswójś.

Kósyk śěžko schórjejo a jo se wrośił do Wjerbna. How jo se posćił literarnemu twórjenju. W toś tom casu su twóŕby ako "Serbska swajźba w Błotach" a wjele basnjow a lyriske teksty nastali. Wón jo se angažěrował w Maśicy Serbskej a jo pisał za "Bramborske Nowiny".

W lěśe 1883 jo Kosyk wudrogował do Ameriki. Tam jo studěrował teologiju a jo statkował ako faraŕ we wšakich wósadach. Njeglědajucy na spokojece žywjenje w Americe jo cas žywjenja za Łužycu póžedał.

1886 jo woglědał slědny raz do swójeje domownje. Bóžko njejo dostał w Nimskej žedno pśistajenje ako faraŕ a jo se wrośił do Ameriki. Swóje slědne žywjeńske lěta jo pśežywił ako wuměńkaŕ a farmar w Albionje, Oklahoma.

Jogo twóŕby su wažny źěl dolnoserbskego literarnego derbstwa. Jomu k cesći nosy zakładna šula w Brjazynje jogo mě.

Dalše informacije

 

Bogumił Šwjela

05.09.1873 Skjarbošc
† 20.05.1948 pla Naumburg

Bogumił Šwjela jo wusegajuca wósobina a jo dolnoserbsku rěc a kulturu kradu wobwliwował. Ako syn kantora a wucabnika Kita Šwjele jo swójo źiśetstwo pśežywił w Skjarbošcu. Pó woglěźe gymnazija jo studěrował teologiju a slawistiku w Halle a Barlinju. Wón jo źěłał na zachopjeńku ako domacny wucabnik w Pódstupimje a pomocny faraŕ w Chóśebuzu, pózdźej jo był faraŕ we Wochozach a Dešnje. Šwjela jo se zaměrnje za woplěwanje a zdźaržanje dolnoserbskeje rěcy zasajźował. Wón jo wudał twóŕby Mata Kosyka, jo załožył "Serbsku biblioteku" z pśełožkami ze słowjańskich rěcow a jo spisał manuskripty za nimsko-dolnoserbske słowniki. Mimo togo jo gromaźił material za "gruntowe mjenja wokrejsa Chóśebuz". Ako sobuzlułožaŕ a zastupujucy pśedsedaŕ Domowiny jo wón jeje wusměrjenje rozsudnje sobu póstajił. Mimo togo jo Šwjela aktiwny cłonk Maśice Serbskeje a redaktor dolnoserbskego casnika był.

Pó zakazu serbskich namšow w lěśe 1941 jo Šwjela pśeśěgnuł do Rudolstadta. Na domojdroze do Łužyce w lěśe 1948 jo wón wumrěł blisko Naumburga. Jomu k cesći su póstajili 1969 w Dešnje pomnik a w Chóśebuzu jo droga pó njom pomjenjona.

Dalše informacije

 

Mina Witkojc

28.05.1893 Bórkowy (Błota)
† 11.11.1975 Popojce

Mina Witkojc jo była jadna z nejwuznamnjejšych dolnoserbskich basnikaŕkow a publicistkow. Wóna jo wótrosła w chudych poměrach w Bórkowach. Pó wuchójźenju zakładneje šule pódajo se nejpjerwjej na słužbu do Barlinja a jo pózdźej źěłała w rolnikaŕstwje w Bórkowach. 1922 jo pśeśěgnuł do Budyšyna, źož jo jej Arnošt Muka serbšćinu wuwucował. Wóna jo redigěrowała serbske casniki a casopise, na pś. "Serbski Casnik".

Witkojc jo se zasajźowała cas žywjenja za dolnoserbsku rěc a kulturu. Wóna jo była cłonk Maśice Serbskeje, jo basniła a jo pisała artikle a rozpšawy. Wóna jo se za mjeńšyny zasajźowała a jo woglědała w tom zwisku do někotarych słowjańskich krajow. Za cas 2. swětoweje wójny su jej źěło a pśebywanje we Łužycy zakazali. W lěśe 1954 jo se do Bórkow wrośiło.

Źinsa nosytej Zakładna a wuša šula w Bórkowach ako teke Błośańska biblioteka jeje mě. W chóśebuskem wejsnem źělu Nowy Chmjelow jo se droga pó njej pomjeniła. Bramborske ministaŕstwo za wědomnosć, slěźenje a kulturu pósćiwa kuždej dwě lěśe Myto Miny Witkojc.

Dalše informacije