Stawizny

Stawizny župy Dolna Łužyca pokazuju dłujkolětny angažement za serbsku rěc a kulturu. Wažne granice – wót ranego towaristwowego źěła až k Serbskemu domoju w Chóśebuzu – pódšmarnu jogo centralny wuznam za identitu a kulturne derbstwo regiona.

Stawizny župy Dolna Łužyca

W stawiznach župy Dolna Łužyca glědamy na wjele wažnych tšojenjow, kótarež su byli rozsudne za skšuśenje a zachowanje serbskeje rěcy a kultury. Wóni wótbłyšćuju źěłabnosć župy wót załoženja Domowiny w lěśe 1912 až k wótwórjenju Serbskego doma w Chóśebuzu 1990. Rowno tak pak znanje teke wó wuznamje župy za kulturnu identitu a historiske derbstwo Dolneje Łužyce.

  • Zachopjeńki a załoženje

    13.10.1912: Załoženje Domowiny we Wórjejcach ako Zwězk Łužyskich Serbow Górneje a Dolneje Łužyce. Bogumił Šwjela z Dolneje Łužyce jo se za zastupnika pśedsedarja wuzwólił.

    1926: reaktiwizowanje Maśice Serbskeje

    1928: Głowna zgromaźina Domowiny schwalijo protestnu rezoluciju na pšuske kněžaŕstwo pśeśiwo diskriminaciji dolnoserbskeje rěcy

    1930: 50lětne wobstaśe Maśice Serbskeje

    9.5.1932: premjera źiwadłowego graśa "Ze žywjenja chudych" wót Marjany Domaškojc w Praze

  • Žeńske w dolnoserbskich swěźeńskich drastwach w Chóśebuzu na wikach, wokoło 1930, foto: Njeznaty fotograf, Serbski kulturny archiw pśi Serbskem instituśe
    Žeńske w dolnoserbskich swěźeńskich drastwach w Chóśebuzu na wikach, wokoło 1930, foto: Njeznaty fotograf, Serbski kulturny archiw pśi Serbskem instituśe

    Cas nacionalsocializma a zasejnatwaŕ pó 1945

    1933: dnjownik "Serbski Casnik" jo se zakazał

    1937: zakaz zarědowanjow Domowiny a jej pśisłušajucych towaristwow

    1941: zakaz namšow w dolnoserbskej rěcy w Dolnej Łužycy

    1945: znowa załoženje Domowiny w Chrósćicach

    1946: załoženje Domowiny za Dolnu Łužycu we Wjerbnje, prědny pśedsedaŕ jo był Měto Lažki (1889 - 1972)

    1947: 1. "Dolnoserbski Casnik" pó wójnje wujźo

    1949: Bramborske krajne kněžaŕstwo dowólijo Domowinje samostatnu źěłabnosć

    1950: Krajne kněžaŕstwo Bramborskeje wudajo "Wukaz k spěchowanju serbskeje ludoweje kupki". Prědny raz wusćeła rozgłos w dolnoserbskej rěcy.

     

    Žeńske w dolnoserbskich swěźeńskich drastwach w Chóśebuzu na wikach, wokoło 1930, foto: Njeznaty fotograf, Serbski kulturny archiw pśi Serbskem instituśe
  • Źěłowy prezidium III. Zgromaźina Domowiny, 9. oktobra 1952 — Foto: Georg Just, Serbski institut
    Źěłowy prezidium III. Zgromaźina Domowiny, 9. oktobra 1952 — Foto: Georg Just, Serbski institut

    Kulturne wjeraški

    1951: Serbski kulturny zjězd w Bórkowach. Prědne dwójorěcne wejsne tofle su se pśigótowali.

    1952: zawjeźenje wucby serbšćiny na pěś zakładnych šulach we wokrejsu Chóśebuz.

    1.9.1952: załoženje Serbskeje wušeje šule w Chóśebuzu (źinsa Dolnoserbski gymnazium)

    1953 -1956: załoženje Domowinskich župow Chóśebuz 1953 (wokrejs a město), Gubin-Baršć 1954, Kalawa-Lubin 1955 a Grodk 1956

    1.1.1954: załoženje Dolnoserbskeje rěcneje šule w Dešanku

    1955: "Nowy Casnik" wujźo prědny raz ako samostatny tyźenik

    1966: 1. festiwal serbskeje kultury w Budyšynje

    1974: prědna inscenacija źiwadłowego graśa w dolnoserbskej rěcy pśez Nimsko-Serbske ludowe źiwadło w Budyšynje

    1987: znowa zawjeźenje namšow w dolnoserbskej rěcy

    1989: prědne stawne "Serbske blido"

     

    Źěłowy prezidium III. Zgromaźina Domowiny, 9. oktobra 1952 — Foto: Georg Just, Serbski institut
  • 1933
    Wudobywanje brunice w Dolnej Łužycy – krajina wuglowych jamow z wuwóznymi móstami a šyrokimi wurywańskimi płoninami. Foto: Marcel Schwickerath, Domowina.
    Wudobywanje brunice w Dolnej Łužycy – krajina wuglowych jamow z wuwóznymi móstami a šyrokimi wurywańskimi płoninami. Foto: Marcel Schwickerath, Domowina.

    Serbske kulturne žywjenje w nowšem casu

    1990: wótwórjenje Serbskego domu w Chóśebuzu

    31.5.1991: załoženje Domowinskeje župy Dolna Łužyca z.t.

    29.8. - 1.9.1991: dny serbskeje kultury Dolneje Łužyce w Janšojcach

    1991: załoženje Załožby za serbski lud

    1992: we wustawje kraja Bramborskeje se w artiklu 25 Serbam šćit a spěchowanje zlubijo. Wótwórjenje "Lodki" w Serbskem domje w Chóśebuzu. Prědne wusćełanje telewiznego magacina "Łużyca" w zjawnem rozgłosu ORB w dolnoserbskej rěcy.

    1993: znowa załoženje Maśice Serbskeje

    1994: Bramborski krajny sejm wobzamknjo "Kazń wó wugótowanju pšawow Serbow w Kraju Bramborska". Wólby prědneje "Rady za serbske nastupnosći. Prědny pśedsedaŕ bu Harald Końcak.
    Dny serbskeje kultury w Radušu a wótwórjenje Serbskego muzeja w Chóśebuzu.

    1995: prědny dorostowy koncert serbskeje muziki ORB w Chóśebuzu

    1997: prědne zmakanje serbskich towaristwow w Hochozy

    1.3.1998: wótwórjenje prědneje "Witaj"-źiśownje w Chóśebuzu-Žylow

    1997: prědny bal serbskich žnjownych kralow w Hochozy

    5. - 7.6.1998: swěźeń serbskeje kultury w Hochozy

    1999: wólby 2. rady za serbske nastupnosći pśi Krajnem sejmje Bramborskeje w Pódstupimje

    2004: wólby 3. rady za serbske nastupnosći pśi Krajnem sejmje Bramborskeje w Pódstupimje

    2007: Mjazynarodny folklorny festiwal "Łužyca 2007", prědny raz wustupiju wšykne folklorne ansamble w Dolnej Łužycy

    2007: Domowinska župa Dolna Łužyca z.t. jo pśistupiła "Iniciatiwje pśeśiwo nowym brunicowym jamam"

     

    Wudobywanje brunice w Dolnej Łužycy – krajina wuglowych jamow z wuwóznymi móstami a šyrokimi wurywańskimi płoninami. Foto: Marcel Schwickerath, Domowina.

Župa Dolna Łužyca źinsa

W župje su źinsa wjele kupkow, kulturnych a domowniskich towaristwow, tradiciskich a drastwowych towaristwow a ansamblow angažěrowane. Zgromadnje zasajźuju se za zachowanje a rewitalizaciju rěcy, woplěwanje žywych nałogow a tradicijow ako teke za skšuśenje regionalneje identity. Wósebnje młoźinske towaristwa wugótuju z wjelikeju nałožbu projekty, swěźenje a iniciatiwy – a z tym aktiwnje serbski pśichod w Dolnej Łužycy.


Župany a županki

Wót załoženja župy až do źinsajšnego angažěrowane wósoby na cole jeje źěłabnosć sobu póstajaju. Wšym jo było a jo zachowanje rěcy, woplěwanje dolnoserbskeje kultury a zgromadnosći w regionje wažny nadawk. Županki a župany se zaměrnje za nastupnosći Dolnoserbow zasajźuju, což jo cesto teke dosć wupominajuce.

Župa Dolna Łužyca

1990 - 1991     Wili Gusor
1991 - 1992     Uta Henšelowa
1993 - 2000     Bjarnat Rjentš
2000 - 2002     dr. Fryco Libo
2002 – 2004     Bjarnat Rjentš
2004 - 2009     Pětš Petrick
2009 – 2013     dr. Madlena Norbergowa
2013 - 2015     Měto Nowak
2015 – 2017     Harald Końcak
2017 - 2021     William Janhoefer
2021 - 2025     dr. Pětš Šurman
wot 2025     Michael Apel

 


Župa Dolna Łužyca
1946 - 1948: Měto Lažki
1949 - 1950: Gerat Hantška/Wylem Arndt
1950 - 1951: Fryco Fobo
1951 - 1952: Herbert Funka (sekretaŕ)

Wobwodny sekretariat Chóśebuz
1952 - 1953: Heinrich Paulick (sekretaŕ)
1953 - 1961: Herbert Funka (sekretaŕ)
1962 - 1963: Fryco Nakońc (sekretaŕ)

Župa Chóśebuz
1953 - 1957: Karlo Jordan
1957 - 1963: Fryco Herow/Richard Lehmann
1963 - 1989: Jurij Pěčka

Župa Gubin/Baršć
1954 - 1957: Fryco Fobo
1957 - 1978: Horst Jašan
1978 - 1990: Werner Młynk

Župa Kalawa/Lubin 
1955 - 1967: Wili Gubac
1967 - 1975: Maks Kerstan
1975 - 1978: Norbert Ferdinand
1978 - 1990: Manfred Šmit

Župa Grodk
1956 - 1964: Reinhard Nowotnik
1964 - 1971: Alfred Korniš
1971 - 1975: Korla Šreter
1975 - 1982: Maks Bonka
1982 - 1990: Hinc Šnajder


Wěcej k temje