Historiska karta Łužicy wokoło 1715 z barbnje woznamjenjenymi płoninami a pyšnymi figurami w róžkach

Stawizny Serbow – wuwiće regiony jako dźěl Europy

Lětstotki stare stawizny Serbow charakterizuja rěč, identitu a kulturu we Łužicy. Wone swědča wo wobstajnym prócowanju słowjanskeho ludu za zdźerženje swojeje kultury a samostatnosće hač do dźensnišeho. 

  • Rekonstrukciska rysowanka słowjanskeje kupoweje twjerdźizny Podstupima (pózdni 9.– zažny 10. lětstotk).
    Rekonstrukciska rysowanka słowjanskeje kupoweje twjerdźizny Podstupima (pózdni 9.– zažny 10. lětstotk).

    Pochad a zažne wuwiće

    Stawizny Serbow sahaja lětstotki wróćo a wotbłyšćuja jich bój wo zachowanje swojeje kulturneje identity. Tu je krótki přehlad: W 6. lětstotku sydlachu Serbja, zapadosłowjanski lud, we Łužicy. W sćinje frankowskeho mócnarstwa wuwichu woni samostatnu kulturu a identitu a wutworichu wšelake kmjeny. Z christianizaciju přińdźechu Serbja pod wliw Swjateho romskeho mócnarstwa. Misionarojo kaž bratraj Cyril a Metod přinošowachu k zawjedźenju křesćanstwa a pisma.

    Serbja dožiwichu rozkćěw swojeje kultury ze swójskimi teritorijemi a delnjoserbšćinu jako literarnu rěč. Politiske njewěstosće a wojerske rozestajenja přinjesechu pak tež wužadanja.

     

    Rekonstrukciska rysowanka słowjanskeje kupoweje twjerdźizny Podstupima (pózdni 9.– zažny 10. lětstotk).
  • Titulne łopjeno Noweho zakonja, kotrež bu po Lutherowej bibliji Michała Frencla zeserbšćene, Budyšin 1727. Žórło: Serbski institut Budyšin
    Titulne łopjeno Noweho zakonja, kotrež bu po Lutherowej bibliji Michała Frencla zeserbšćene, Budyšin 1727. Žórło: Serbski institut Budyšin

    Reformacija, wójny a přewróty

    Reformacija so na region wuskutkowaše.  Wjetšina Serbow sćěhowaše protestantizmej, Hornjoserbja pak zwjetša romsko-katolscy wostachu. To wjedźeše k nabožnym pačenjam w serbskim zhromadźenstwje.
    Třicećilětna wójna přinjese horjo do Łužicy. Zapusćenje a mór decimowaštej wobydlerstwo.  Po Westfalskim měrje (1648) přeńdźe Łužica k Sakskej.

     

    Titulne łopjeno Noweho zakonja, kotrež bu po Lutherowej bibliji Michała Frencla zeserbšćene, Budyšin 1727. Žórło: Serbski institut Budyšin
  • Wjace hač 130 serbskich wsow bu přez wudobywanje brunicy wotbagrowanych, kaž w jamje Marga, Zły Komorow, 1900 / 1940. foto: Němska fototeka / Alojs Raslag
    Wjace hač 130 serbskich wsow bu přez wudobywanje brunicy wotbagrowanych, kaž w jamje Marga, Zły Komorow, 1900 / 1940. foto: Němska fototeka / Alojs Raslag

    Industrializacija a narodne hibanja

    Narodne hibanja a industrializacija wobwliwowachu serbske žiwjenje. Asimilaciske prócowanja a spěchowanje němskeje identity wukonjachu ćišć na serbski lud. Zawjedźenje němskeje rěče w kubłanišćach bě wužadanje za zachowanje rěče. 

    Wjace hač 130 serbskich wsow bu přez wudobywanje brunicy wotbagrowanych, kaž w jamje Marga, Zły Komorow, 1900 / 1940. foto: Němska fototeka / Alojs Raslag
  •  

    '> Titulne łopjeno časopisa
    Titulne łopjeno časopisa "Kulturwehr" w lěće 1926. Časopis Zwjazka narodnych mjeńšin Němskeje redigowaše mj. dr. Jan Skala. Žórło: Serbski institut

    Mjez swobodu a přesćěhanjom

    Weimarska republika přinjese kulturne swobody, ale doba nacionalsocializma storči Serbow do eksistencielneje nuzy. Nacionalsocialistiska ideologija wjedźeše agresiwnu asimilacisku politiku. 

    Serbskorěčne aktiwity běchu wobmjezowane a Serbja jako 'cuze ludy' stigmatizowani. Mnozy Serbja pěstowachu swoje tradicije tajnje, na přikład w cyrkwjach, zo bychu sej swoju identitu w tutej ćmowej dobje zachowali. 

     

    Titulne łopjeno časopisa
  • Jewišćowy program na III. festiwalu serbskeje kultury 1972 w Budyšinje. Žórło: Serbski kulturny archiw w Serbskim instituće
    Jewišćowy program na III. festiwalu serbskeje kultury 1972 w Budyšinje. Žórło: Serbski kulturny archiw w Serbskim instituće

    Spěchowanje a kontrola w NDR

    W NDR dožiwichu Serbja kompleksnu fazu, kotraž bě na jednej stronje wot statneje podpěry, na druhej pak tež wot wobmjezowanjow charakterizowana: Serbske šule, medije a kulturne institucije so załožichu, tola Serbja stejachu před wužadanjom, swoju kulturnu identitu zachować a zdobom wočakowanjam a wobmjezowanjam socialistiskeho stata wotpowědować.

    Jewišćowy program na III. festiwalu serbskeje kultury 1972 w Budyšinje. Žórło: Serbski kulturny archiw w Serbskim instituće

Připóznaće a přichod Serbow

Z časa přewróta je serbski lud w Němskej jako narodna mjeńšina připóznaty. Tola tež dźensa njeje situacija lochka. Serbsce rěčacych bywa dźeń a mjenje. Spěchowanje za kubłanje, prezencu w medijach a kulturnu identitu budźe za přichod Serbow rozsudne.
Njehladajo wšěch ćežow so Serbja wobstajnje za dalše traće serbskeho luda angažuja. Institucije kaž Domowina zasadźeja so aktiwnje za škit serbskeje rěče a kultury.


Chceće-li wjace wo stawiznach Serbow zhonić, namakaće dalše informacije w artiklu Wikipedije. ČITAJĆE W TUTYM přinoškU.