Nałožki a tradicije – serbske swjedźenje w běhu lěta
Serbske tradicije a nałožki so hač do dźensnišeho při najwšelakorišich składnosćach pěstuja.
Regionalne wosebitosće – Serbsku kulturu a serbske stawizny dožiwić
W kónčinje wokoło Wojerec je jónkrótna serbska kultura ze swojimi tradicije žiwa. Starodawne tradicije, serbska rěč a načasne kulturne iniciatiwy su na wosebite wašnje mjez sobu splećene. Hač narodna drasta, nałožki abo kulturne zajimawostki – pola nas serbsku identitu na žiwe wašnje dožiwiće.
Ptači kwas - 25. januara
Kóždolětnje 25. januara kwasujetej sroka a hawron, swjeći so “Ptači kwas“. Nałožk wosebje dźěći jara lubuja. Ptački so takrjec pola dźěći podźakuja, zo su je w zymje picowali.
Na předwječoru ptačeho kwasa staja dźěći taler na woknowu desku. Nazajtra nańdu tam potom pječwo we formje ptačka abo hněžka a tež druhe słódkosće.
W pěstowarnjach a šulach dźěći jako ptački předrasćene spěwajo a hrajo swjeća. W mnohich kubłanišćach předstajeja dźěći w katolskej abo tež ewangelskej narodnej drasće serbski kwas.
Z kónca 19. lětstotka je tež wječorny program za dorosćenych kruta tradicija. Mjeztym ju Serbski ludowy ansambl dale wjedźe a zwjeseluje wopytowarjow na wšelakich městnach we Łužicy. Wuměłcy předstajeja kóždolětnje tež wosebity ptačokwasny program za dźěći.
Camprowanje - januar / februar
Woblubowany nałožk w zymskim času je „camprowanje“, kotrež předewšěm w srjedźnej Łužicy pěstuja. Dorosćeni a dźěći su tradicionalnje předrasćeni a campruja po wsy. Wot wjesnjanow dóstanu woni jejka a pjenjezy za dalše aktiwity w běhu lěta. Zwjetša zetkaja so camprowarjo wječor z wjesnjanami na wjesnej žurli k póstniskej zabawje.
Debjenje jutrownych jejkow – měrc, apryl
Jara rozšěrjene je w Serbach debjenje jutrownych jejkow w tradicionalnych technikach: wóskowanje, wužrawanje a škrabanje. Pokiw na zarjadowanje: Kóždolětnje na bołmončce wotměwaja so srjedźołužiske jutrowne wiki we wjesnym hotelu Nowa Łuka w Halštrowskej Holi. Wopytowarjo móža wuměłcam při dźěle přihladować a sej rjane wuměłske wudźěłki na městnje kupić.
Walkowanje
Woblubowana hra znutřka serbskeje ludoweje kultury, kotraž so dźensa předewšěm wot dźěći pěstuje. W zahrodach abo na swobodnych płoninach so warjene, často barbjene jejka po kumštnje zapołoženej čarje dele kuleja. Jako „zbite“ płaći jejko, kotrež so wot druheho trjechi. Z tutoho nałožka wuwichu so pozdźišo dale wjeduce formy jejkakulenja, při kotrychž warjene jejka, płody abo pječwa po skłoninje k dźěćom dele kulichu. Nałožk bu sčasami zadźěwany, dožiwi pak wot spočatka 21. lětstotka wozrodźenje a pěstuje so dźensa zaso we wobłuku zjawnych swjedźenjow z mnohostronskim kulturnym přewodnym programom.
Jutrowne spěwanje – měrc/apryl
Jutrowne spěwanje bě hač 1950tych lět pola ewangelskich Serbow z wašnjom. Holče spěwne cyłki běchu z přazy wušłe. Holcy kročachu duchowne spěwy spěwajo po wsy. Štyri njedźele do jutrow spěwanje zahajichu, wosebitej wjerškaj běštej Ćichi pjatk a jutrownaj nóc a jutrowničku popołdnju spěwanje zakónčichu.
Jutrowna woda - měrc / apryl
Z městnami chodźa hišće holcy a młode žony w jutrownej nocy do schadźenja słónca ke groblam abo studnjam po jutrownu wodu. Tutej wodźe wosebitu móc připisuja. Pječa wona čłowjeka a zwěrjo hoji, přisporja strowotu, rjanosć a płódnosć. Jutrowna woda pak dyrbi so mjelčicy čerpać a domoj njesć, hewak zhubi swoju móc a přeměni so na „plapotatu wodu“.
Křižerjo - měrc / apryl
Křižerske procesiony su najwuznamniši serbski katolski nałožk, kotryž přićahuje kóždolětnje jutrońčku mnohich hosći zbliska a zdaloka. Njeje to jenož tradicija, ale je to zjawne wuznaće wěry, štož je jara jimace. Runjež je to katolski nałožk, so tež ewangelscy mužojo wobdźěleja.
Swjedźensce zdrasćeni mužojo w čornej sukni a z cylindrom na hłowje jěchaja na wupyšenych konjach. Kěrluše spěwajo a so modlo jěchaja do susodneje wosady a tak radostne poselstwo wo zrowastanjenju Jězusa Chrystusa wozjewjeja.
Wot lěta 1541 křižerjo Kulowskeje wosady sedłuje swoje pyšene konje za procesion do Ralbicy. Kulowski procesion wuznamjeni so z tym, zo je najwjetši w regionje a jenički, kotryž wopřijima němskorěčny kaž tež serbskorěčny spěwny dźěl. Wokoło připołdnja ćah z Ralbicy witaja w Kulowje. Po modlitwje a přestawce wróći so zaso do domjaceje wosady. Wobě skupinje jěcharjow njesmětej so zetkawać a tohodla wšelake čary wužiwać.
Kmótřiske dary - měrc / apryl
K jutram dóstanu dźěći wot swojich kmótrow kmótřiski dar. Pola nas rěka wón “zeleny štwórtk”, dokelž jón mótki zwjetša na tutym dnju dóstanu. Najhusćišo su to dwě abo tři barbjene abo debjene jutrowne jejka, pjenjezy, drasty a słódkosće. Něhdy sydaše město słódkosćow poprjanc a kmótřiska całta.
Chodojtypalenje a stajenje meje - 30. apryla
30. apryla wotměje so w nimale wšěch našich wjeskach chodojtypalenje. Wulki woheń ma symbolisce zymu wućěrić, zo móže nalěćo skónčnje zaćahnyć.
Runje tak so na mnohich městnach na tutym dnju meja staja – zwjetša wosrjedź wsy, ale tež na šulskich dworach abo při pěstowarnjach.
Mejemjetanje – meja
W meji – kaž to mjeno přeradźi – je mejemjetanje woblubowany nałožk. Za program zdrasća sej holcy serbsku narodnu drastu. Młodostni abo dźěći po tradicionalnej serbskej hudźbje wokoło meje zarejuja. Hdyž je pjeršć wokoło meje wusypana a zdónk so nachila, hólcy spěšnje za wjerškom meja běža. Najspěšniši z nich je mejski kral a smě sej swoju mejsku kralownu wuzwolić.
Serbske nazymske koncerty – september / winowc / nazymnik
Nazymske koncerty su přez lětdźesatki wažny wobstatk serbskeho kulturneho žiwjenja. Serbske lajske chóry a kulturne skupiny, tež z druhich župow, tute tradicionalne koncerty wuhotuja. To wuměnu kulturnych skupin mjez regionami a župami přisporja.
Swjaty Měrćin - 11. nowember
W Němcach, přewažnje katolskim wjesnym dźělu města Wojerecy, pěstuja spěwanje na swj. Měrćina. W małych skupinach chodźa dźěći dom wot domu a proša spěwajo wo dary. Zwjetša dóstawaja słódkosće. W kóždym domje zaspěwaja hrónčko ze slědowacym tekstom: „Wjele zboža přejemy a so pěknje prašamy: Njej ’ tu swjaty Měrćin był, njej ’ tu ničo wostajił?“ Wotmołwa na to je: „Ju wšak ju, połnu šklu, hišće wulku hromadu.“
Dźěćatko - december
Nałožk dźěćetka ma swoje korjenje w předkřesćanskim času. Tehdy připisachu ludźo brězowym hałzam wosebitu móc. Pomajknychu swojich susodow z prućinami, zo bychu na nich móc čerstwych prućow přenjesli. Tutón nałožk dźensa hišće ewangelscy Serbja na wsach wokoło Wojerec pěstuja. Serbske dźěćetko je w adwentnym času po puću, přewodźane wot dweju pomocnicow, kotrejž stej w jednorej zymskej serbskej drasće. Woni du dom wot domu. Dźěćetko mjelčicy wobydlerjow pomajknje a hacnje z prućikom na ramjo. Z tym jim symbolisce přeje zbožo, strowotu a derjeměće.
