Delnjoserbska rěčna komisija je wot Maśicy Serbskeje zasadźeny a społnomócnjeny gremij za kodifikaciju spisowneje delnjoserbšćiny. Wona zaběra so ze wšěmi wobłukami spisowneje rěče, w kotrychž je potrjeba rjadowanja a zjednotnjenja.

Wuchadajucy z wuslědkow rěcywědnych slěźenjow a glědajucy na rěcnu praksu wuźěła wóna pšawidła a dopórucenja za praktiske wužywanje pisneje dolnoserbšćiny. Rownocasnje dej se glědajucy na změny w rěcnej praksy na to źiwaś, až se něgajšne póstajenja pśekontrolěruju a jolic jo notne nowym wobstojnosćam pśiměrjuju. Z tym co DSRK pśinosowaś k skšuśenju a wuwijanju pisnorěcnego standarda.
Jeje nadawki wopśimuju rozwězanje ortoepiskich, pšawopisnych, interpunkciskich, morfologiskich, leksikaliskich a syntaktiskich pšašanjow.
Źěłabnosć DSRK jo wusměrjona na praktiske nałožowanje pisneje rěcy. Toś słušaju do njeje mimo fachnikow na pólu serbskeje rěcywědy (wědomnostniki Serbskego instituta a Instituta za sorabistiku w Lipsku) teke sobuźěłaśerje takich serbskich institucijow, w kótarychž grajo nałožowanje a rozšyrjenje dolnoserbskeje pisneje rěcy wjeliku rolu: serbskich kubłańskich institucijow (šule, Rěcny centrum WITAJ, ABC) a serbskich medijow (knigłowy wobłuk LND, casniki a casopise, rozgłos).

Předsydstwo a čłonojo

rěčnik
dr. Fabian Kaulfürst (Serbski institut); fabian.kaulfuerst(at)serbski-institut.de

čłonojo
dr. Hauke Bartels (Serbski institut)
Uta Henšelowa (Šula za dolnoserbsku rěc a kulturu)
Margot Hašcyna
Bernd Melcher (Rěcny centrum WITAJ)
Werner Měškank (Serbski muzej)
Janka Pěčkojc-de Lévano (Ludowe nakładnistwo Domowina)
dr. Christiana Piniekowa (Źěłanišćo za serbske kubłańske wuwijanje Chóśebuz [ABC])
Manfred Starosta
Marion Stensel (Serbski rozgłos, RBB)
Stanislav Tomčík (Institut za sorabistiku, uniwersita Lipsk)
Gregor Wieczorek (Nowy Casnik)

zastupowacy čłonojo
Adelheid Dawmowa (Nowy Casnik)
Martina Golašojc (Serbski rozgłos, RBB)
Ingrid Hustetojc (Rěcny centrum WITAJ)
Christina Kliemowa (Serbski muzej)
prof. dr. Edward Wornar (Institut za sorabistiku, uniwersita Lipsk)

Tradicija delnjoserbskeje rěčneje komisije

Prědne wopyty dolnoserbšćinu kodificěrowaś a norměrowaś su nam znate ze 17. stolěśa: Jan Chójnan jo napisał 1650 gramatiku, kótaraž drje jo wóstała rukopis, jo se ale wótpisowała a recipěrowała. Wěcej ako sto lět pózdźej, rozmjej 1761, jo wujšła prědna śišćana dolnoserbska gramatika z pjera J. G. Hauptmanna. W lěśe 1847 jo se pón w Budyšynje załožyła Maśica Serbska, 1880 jo se wutwóriło w Chóśebuzu jeje dolnoserbske wótźělenje, Maśica Serbska. Ta jo se starała wó wudawanje wšakich dolnoserbskich śišćow a tak wopóznawała ludnosć Dolneje Łužycy z pisneju rěcu. Jo jasne, až su glědali pśi tom na dobru, cystu dolnoserbšćinu. Weto njejsu byli puristiske tendence pśeliš mócne.

Jasna změna we wuwiśu dolnoserbskeje pisneje rěcy jo se stała pó Drugej swětowej wójnje, w 1950tych lětach. Tegdy jo se pśesajźiło nowe (łatyńske) pismo pśeśiwo dotychměst wužywanej frakturje. K tomu su zawjadli nowy pšawopis, tak až jo se wizualny zaśišć pisaneje dolnoserbšćiny naraz masiwnje změnił. Wušej togo su zapśimjeli teke na drugich rowninach rěcy: W sferje leksiki su zwuchytowali tradicionalne póžyconki z nimšćiny a je narownawali z takimi, kótarež su póchadali z górnoserbšćiny abo z drugich słowjańskich rěcow. Teke na pólu morfologije a syntaksy jo se rozdźěl mjazy pisneju rěcu a spócetneju, dialektalneju formu dolnoserbšćiny masiwnje pówětšył. To wšykno nagromadu jo wustatkowało kritisku distancu wjelich maminorěcnych powědarjow k pisnej rěcy a jo stakim zmócniło powšyknu tendencu, se wót dolnoserbšćiny – wšojadno w kótarej eksistencnej formje – wótwobrośiś.
W oktobrje 1952 jo se załožyła pśi tencasnem Instituśe za serbski ludospyt w Budyšynje, tencas pśirědowany Nimskej akademiji wědomnosćow (wót 1972: Akademija wědomnosćow NDR) w Barlinju, prědna »Hornjoserbska rěčespytna komisija«. Wósebny gremium za dolnoserbšćinu njejo se tegdy wutwórił. Toś ta situacija jo se změniła akle 1979. Tegdy jo se wutwóriła Serbska rěcna komisija z wósebneju dolnoserbskeju pódkupku, kótaruž jo nawjedował roźony Dolnoserb, diplomowy slawist Manfred Starosta. Wón jo toś tu kupku rozšyrił wó maminorěcne powědarje dolnoserbšćiny, na pś. su to byli Margita Heinrichowa, Hermann Jahn, faraŕ Herbert Nowak. Pśi swójom źěle jo dolnoserbska pódkomisija glědała na slědujuce, hirarchiski rědowane principije:

1. komunikatiwnosć (wóznam słowa, gramatiska forma a wugronjenje musy znate a pśipóznate byś; nowo twórjone słowa deje byś k rozměśu)
2. dolnoserbska słowjańskosć (glědaś na historiski nastate ds. specifiskosći)
3. jadnakoserbskosć (joli až se njeprěkujo ze zwjerchnyma principoma; jo pótrjefiło w praksy wósebnje terminologiju a ortografiske rědowanja (wjeliko- resp. małopisanje, gromadu- abo roztylapisanje, interpunkciju a druge).

Pó politiskem pśewrośe 1989/1990 jo se skóro wótžywiła Maśica Serbska z dolnoserbskim wótźělenim. W lěśe 1994 jo se na głownej zgromaźinje towaristwa wobzamknuło, až dejtej se wutwóriś dwě separatnej rěcnej komisiji za górno- a dolnoserbšćinu. Z togo casa DSRK samostatnje źěła.

Informacije k delnjoserbskemu prawopisej namakaće tu