Nabóžne a narodne tradicije a nałogi w běgu lěta

Serbske nałogi a tradicije statkuju južo stolěśa dłujko na region wokoło Kamjeńca. Toś te žywe swěźenje zwězuju generacije a su kšuty wobstatk serbskego kulturnego žywjenja. Lěc su to swěźeńske drastwy, wósebne nałogi abo kulturne zajmnostki – dožywśo, kak buźo serbska identita w tom regionje cuśniwa.

Ptaškowa swajźba – 25. januara

Kužde lěto 25. januara swajźbujotej sroka a garona, swěśi se “Ptaškowa swjaźba“. Nałog wósebnje źiśi wjelgin lubuju. Ptaški se, mógali groniś, pla źiśi wuźěkuju, až su je w zymje futrowali.
Na pśedwjacoru ptaškoweje swajźby stajaju źiśi talaŕ na woknowu delku. Zajtša namakaju tam pón pjacywo we formje ptaška abo gnězdka a teke druge słodkosći. 
W źiśownnjach a šulach źiśi ako ptaški pśewoblacone spiwajucy a grajucy swěśe. We młogich kubłanišćach pśedstajaju źiśi w katolskej abo teke ewangelskej narodnej drastwje serbsku swajźbu. 
Z kóńca 19. stolěśa jo teke wjacorny program za dorosćonych kšuta tradicija. Mjaztym ju Serbski ludowy ansambl dalej wjeźo a rozwjaselujo woglědarjow na wšakich městnach we Łužycy. Wuměłce pśedstajaju je teke ako wósebny ptaškoswajźbny program za źiśi.

 

Jatšowne jajka

Jatšowne jaja

Tradicionelnje su byli bogaśe wupyšjone jajka (pśidatnje k paprjeńcam abo jatšownym guskam) jatšowny dar za źiśi, pśedewšym kmótśkam, něga teke za celaź, fararja, zwónarja abo šularja a se wě teke ako znamje pśichylnosći a lubosći mjazy młoźinu. Hyšći źinsa jo w někotarych regionach Łužyce wašnja, až se źiśi swój kmótšojski dar wótewzeju, za wětšy źěl na zelenem stwórtku. Styri wšake techniki mólarje nałožuju – wóskowanje, škrabanje, wužrawanje a z 1980tych lět bosěrowanje škórpiny.

Klepotanje w Chrósćicach, foto: R. Ledźbor

Klapotanje

Wót swěteje góźiny zeleny stwórtk mjelce w katolskej Łužycy zwóny. We wjele jsach chójźe gólcy a źowća śichi pětk a sobotu rano, pśipołdno a wjacor z drjewjanymi klapotawkami pó jsy a módle se pśed swěśetkami a kśicami. Pó droze głosnje klapotaju,  aby wšyknych wěrjecych na rozpominanje a módlitwu pśepšosyli.

Jatšowne rejtarje (procesije jatšownych rejtarjow) – jatšownica

Jatšowne procesiony su nejwuznamnjejšy serbski katolski nałog, kótaryž pśiśěgujo kužde lěto jatšownicu wjele gósći zbliska a zdaloka. Njejó to jano tradicija, ale jo to gnujuce zjawne wuznaśe wěry. Rownož jo to katolski nałog, se teke ewangelske muske wobźěliju.

Swěźeński woblacone muske w carnem kamzolu a z cylindrom na wupyšenych kónjach rejtuju. W kuždem ze źewjeś procesionow njasu wóni chórgoje, kśicu a póstawu Zrowastanjonego w procesionje. Kjarliže spiwajucy a se módlecy rejtuju jatšowne rejtarje do susedneje wósady a radostne pósołstwo wó zrowastanjenju Jezusa Chrystusa wózjawjuju.

  • W našom kamjeńskem regionje rejtuju slědujuce procesije
    • z Wotrowa do Njebjelčic a z Njebjelčic do Wotrowa
    • z Pančic-Kukowa do Chrósćic a z Chrósćic do Pančic-Kukowa
    • z Ralbic do Kulowa a z Kulowa do Ralbic

Dožywśo jatšy w Serbach: PDF

Chódotypalenje a pušćanje majskego boma    

30. apryla wótměwa se w pśisamem wšych našych wjaskach chódojtypalenje. Z wjelikim wognjom symboliski zymu wugónje, aby mógało nalěśe skóńcnje zaśěgnuś.

Rowno tak se na wjele městnach na toś tom dnju majski bom staja – zwětšego wósrjejź jsy, ale teke na šulskich dwórach abo pśi źiśowanjach.

W maju – ako to mě pśeraźijo – jo pušćanje maje woblubowany nałog. Młoźina abo źiśi rejuju a spiwaju pód maju, pśed tym až gólcy malsnje ženu za wjeraškom spówaloneje maje. Nejmalsnjejšy z nich jo pón majski kral a smějo se wuzwóliś swóju majsku kralowku.

 

Bóže śěło

Źaseś dnjow pó swětkach, na Bóže śěło, wótměwaju se stwórtk a tek na slědlědujucej njeźeli w serbskem katolskem regionje procesiony k hołtarjoju pód gołym njebjom. Pódla cery k hołtarjoju stoje brjazki a droga jo z fryšneju tšawu pósypany. Teke cerkwja jo z brjazkami wupyšnjona. Na wjele domach a z cerkwinego torma machaju se chórgoje w barwach Vatikana a/abo serbske chórgoje. Za cas procesiona sćelu mjeńše źowćka kwětki, dujarje pśewóźuju  wěrjecych pśi spiwanju serbskich kjarližow. Wjele źowćow chójźi w drastwje družkow a wjele žeńskich jo w serbskej katolskej swěźeńskej drastwje.

Až do zachopjeńka 1970tych lět su nosyli žony mimo togo tak pomjenjonu płachśicku. Źinsa toś to škropjone běłe rubiško lěbda wiźiš, tola někotare jadnotliwe młodše žony jo zasej njasu.

 

Mjazynarodny folklorny festiwal ŁUŽICA - ŁUŽYCA – LAUSITZ –  junij / julij

Kužde druge lěto jo Mjazynarodny folklorny festiwal ŁUŽICA - ŁUŽYCA - LAUSITZ wjerašk serbskego kulturnego žywjenja. Styri dny dłujko mógu woglědarje na jadnom kóńcu tyźenja njewšednu pisanosć kulturow dožywiś. Mimo Budyšyna a Hochoze su sobotu a njeźelu Chrósćicy głowne swěźenišćo. Mjazynarodne folklorne cełki a kupki z Łužyce prezentěruju tam na burskich dwórach a wjelikem jawišću swóje programy. Dalšnej wjeraška w Chrósćicach stej wiki wuměłskego rucnikaŕstwa a tradicionelny swěźeński pśeśěg njeźelu.

Na festiwal su witane woglědarje wšyknych starstwow. Spódobna, familijowa atmosfera a wósebne póbitowanja jěze na burskich dwórach zawěsćiju pśijazne pśebywanje. Rockowe a popowe zuki pśiśěgaju sobotu wjacor wósebnje młodych gósći. Njeźelu dopołdnja jo namša na głownem jawišću a wótpołdnja se skóńcyjo na samskem městnje festiwal z wjelikim finalnym programom.

Wěcej informacijow a aktualny program pód: www.folklorny-festiwal.de

www.folklorny-festiwal.de

Nazymske koncerty – september / oktober / nowember

Nazymske koncerty su pśez lětźasetki wažny wobstatk serbskego kulturnego žywjenja. Serbske lajske chory a kulturne kupki, teke z drugich župow, wugótuju toś te tradicionelne koncerty. To pśispórja wuměnu kulturnych kupkow mjazy regionami a župami.

Swětego Mjertyna – 11. nowembra

Spiwanje na dnju swětego Mjertyna jo hyšći wjelgin rozšyrjone w našych katolskich jsach. Na tom dnju źiśi śěgaju zwětšego w kupkach wót domu k domoju a pšose z wósebneju štucku spiwajucy wó mały darik. Zwětšego dostanu pón słodkosći abo teke wórjechy a jabłuka. Cesto pak teke pśi wjacerni w cerkwi spominaju na legendu swětego Mjertyna z Toursa, kótaryž jo swój płašć z mjacom rozrězał, aby pomagał mrějucemu pšosarjeju.

Swěta Marija góspodu pyta

Toś ten nałog w někotarych katolskich wjaskach Górneje Łužyce w adwentnem casu woplěwaju. Wót 15. decembra až do gwězdki “drogujo” póstawa sw. Marije (casy te z póstawu sw. Jozefa) wót jadneje domacnosći do drugeje. Z tym se bibliske tšojenje wó pytanju góspody napódobnjujo. Pśibytne se pśed póstawu gromaźe módle a kjarliže spiwaju. W kuždem domje wóstanjo póstawa jadnu nóc, w slědnej góspodujucej domacnosći zwóstanje póstawa až do  adwenta pśiducego lěta.

„Borborka“; Fotograf: Rafael Ledschbor / https://www.sorabicon.de/kulturlexikon/artikel/prov_yp1_vh1_lmb/

Borborka – 4. decembra

Nałog woplěwuju źinsa pśedewšym w někotarych wsach Kulojskeje wósady na pśedwjacoru dnja sw. Borbory (04.12.). Borborka w běłej njewjesćinskim sukni a z šlewjerjom pśed woblicom pśiźo gromaźe z dwěma ruprajchtoma k familijam ze źiśimi. Źiśam darijo jabłuka, wórjechi a słodkosći.