Nabožne a narodne tradicije a nałožki w běhu lěta

Serbske nałožki a tradicije wobsteja hižo přez lětstotki we Łužicy. Swjedźenje zwjazuja generacije a słušeja kruće do  serbskeho žiwjenja. Hač je to serbska rěč, serbska drasta, abo tež moderne žiwjenske wašnja – mamy žiwu serbsku identitu.

Ptači kwas – 25. januara

Kóždolětnje 25. januara kwasujetej sroka a hawron, swjeći so “Ptači kwas“. Nałožk wosebje dźěći jara lubuja. Ptački so takrjec pola dźěći podźakuja, zo su je w zymje picowali.
Na předwječoru ptačeho kwasa staja dźěći taler na woknowu desku. Nazajtra nańdu tam potom pječwo we formje ptačka abo  hněžka a tež druhe słódkosće. 
W pěstowarnjach a šulach dźěći jako ptački předrasćene spěwajo a hrajo swjeća. W mnohich kubłanišćach předstajeja dźěći w katolskej abo tež ewangelskej narodnej drasće serbski kwas.  
Z kónca 19. lětstotka je tež wječorny program za dorosćenych kruta tradicija. Mjeztym ju Serbski ludowy ansambl dale wjedźe a zwjeseluje wopytowarjow na wšelakich městnach we Łužicy. Wuměłcy předstajeja kóždolětnje tež wosebity ptačokwasny program za dźěći . 

 

Jutrowne jejka

Jutrowne jeja

Tradicionalnje běchu bohaće debjene jejka (přidatnje k poprjancam abo jutrownym całtam) jutrowny dar za dźěći, předewšěm mótki, něhdy tež za čeledź, fararja, zwóńka abo wučerja a wězo tež jako znamjo přichilnosće a lubosće mjez młodźinu. Hišće dźensa je w někotrych regionach Łužicy z wašnjom, zo sej dźěći swój kmótřiski dar wotewzaja, zwjetša na zelenym štwórtku. Štyri wšelake techniki debjerjo nałožuja –  wóskowanje, škrabanje, wužrawanje a z 1980tych lět bosěrowanje. 

Klepotanje w Chrósćicach, foto: R. Ledźbor

Klepotanje

Wot swjateje hodźiny zeleny štwórtk mjelča w katolskej Łužicy zwony. W mnohich wsach chodźa hólcy a holcy ćichi pjatk a sobotu rano, připołdnju a wječor z drjewjanymi klepotawkami po wsy a modla so před swjećatkami a křižemi. Po puću wótře klepotaja, zo bychu wšitkich wěriwych na rozpominanje a modlitwu přeprosyli.

Křižerjo (křižerske procesiony) – jutrońčka

Křižerske procesiony su najwuznamniši serbski katolski nałožk, kotryž přićahuje kóždolětnje jutrońčku mnohich hosći zbliska a zdaloka. Njeje to jenož tradicija, ale je to jimace zjawne wuznaće wěry. Runjež je to katolski nałožk, so tež ewangelscy mužojo wobdźěleja.

Swjedźensce zdrasćeni mužojo w čornej sukni a w cylindrje na wupyšenych konjach jěchaja. W kóždym z dźewjeć procesionow njesu woni chorhoje, křiž a postawu Zrowastanjeneho w procesionje. Kěrluše spěwajo a so modlo jěchaja křižerjo do susodneje wosady a radostne poselstwo wo zrowastanjenju Jězusa Chrystusa wozjewjeja.

  • W našim Kamjenskim regionje jěchaja slědowace procesiony: 
    • z Wotrowa do Njebjelčic a z Njebjelčic do Wotrowa
    • z Pančic-Kukowa do Chrósćic a z Chrósćic do Pančic-Kukowa
    • z Ralbic do Kulowa a z Kulowa do Ralbic

Dožiwće jutry w Serbach: PDF

Palenje chodojty a mejemjetanje

30. apryla wotměwa so w nimale wšěch našich wjeskach chodojtypalenje. Z wulkim wohenjom symbolisce zymu wućěrja, zo móže nalěćo skónčnje zaćahnyć.

Runje tak so na mnohich městnach na tutym dnju meja staja – zwjetša wosrjedź wsy, ale tež na šulskich dworach abo při pěstowarnjach. 

W meji – kaž to mjeno přeradźi – je mejemjetanje woblubowany nałožk. Młodźina abo dźěći pod meju rejuja a spěwaja, prjedy hač hólcy spěšnje za wjerškom spowaleneje meja běža. Najspěšniši z nich je potom mejski kral a smě sej swoju mejsku kralownu wuzwolić.

Bože ćěło 

Dźesać dnjow po swjatkach, na Bože ćěło, wotměwaja so štwórtk a tež na slědowacej njedźeli w serbskim katolskim regionje procesiony k  wołtarjej pod hołym njebjom. Podłu čary k wołtarjej steja mejki a puć je z čerstwej trawu posypany. Tež cyrkej je z mejkami wupyšena. Na mnohich domach a z cyrkwineje wěže zmawuja chorhoje w barbach Vatikana a/abo serbske chorhoje. Za čas procesiona sćelu mjeńše holcy kwětki, dujerjo přewodźeja  wěriwych při spěwanju serbskich kěrlušow. Mnohe holcy noša družču drastu a wjele žonow je w serbskej katolskej swjedźenskej drasće.

Hač do spočatka 1970tych lět nošachu žony nimo toho tak mjenowanu płachćičku. Dźensa tute škrobjene běłe rubiško lědma wuhladaš, tola někotre jednotliwe młódše žony je zaso noša.

 

Mjezynarodny folklorny festiwal ŁUŽICA - ŁUŽYCA – LAUSITZ –  junij / julij

Kóžde druhe lěto je Mjezynarodny folklorny festiwal ŁUŽICA - ŁUŽYCA - LAUSITZ wusahowacy wjeršk serbskeho kulturneho žiwjenja. Štyri dny dołho móžeja wopytowarjo na jednym kóncu tydźenja njewšědnu pisanosć kulturow dožiwić. Nimo Budyšina a Hochozy su sobotu a njedźelu Chrósćicy hłowne swjedźenišćo. Mjezynarodne folklorne cyłki a skupiny z Łužicy tam na burskich dworach a wulkim jewišću swoje programy prezentuja. Dalšej wjerškaj w Chrósćicach stej wiki wuměłskeho rjemjesła a tradicionalny swjedźenski ćah njedźelu.

Na festiwal su wopytowarjo wšěch starobnych skupin witani. Přitulna, swójbna atmosfera a wosebite poskitki jědźow na burskich dworach přijomne přebywanje zaručeja. Rockowe a popojte zynki přićahuja sobotu wječor wosebje młodych hosći. Njedźelu dopołdnja je Boža mša na hłownym jewišću a popołdnju so na samsnym městnje festiwal z wulkim finalnym programom zakónči.

Wjace informacijow a aktualny program pod:

www.folklorny-festiwal.de

Nazymske koncerty – september / oktober / nowember

Nazymske koncerty su přez lětdźesatki wažny wobstatk serbskeho kulturneho žiwjenja. Serbske lajske chóry a kulturne skupiny, tež z druhich župow, tute tradicionalne koncerty wuhotuja. To wuměnu kulturnych skupin mjez regionami a župami přisporja.

Swjateho Měrćina – 11. nowembra

Spěwanje na swjateho Měrćina je we našich katolskich wjeskach hišće jara rozšěrjene. Na tutym dnju dźěći zwjetša w skupinkach dom wot domu ćahnu a z wosebitej štučku spěwajo wo mały darik proša. Zwjetša dóstanu potom słódkosće abo tež worjechi a jabłuka. Hustohdy pak tež při nyšporje w cyrkwi na legendu swjatym Měrćinje z Toursa spominaja, kotryž je swój płašć z mječom rozrězał, zo by mrějacemu prošerjej pomhał.

Swjata Marija hospodu pyta 

Tutón nałožk w někotrych katolskich wjeskach Hornjeje Łužicy w adwentnym času haja. Wot 15. decembra hač do patoržicy “pućuje”  postawa swj. Marije (druhdy tež z postawu swj. Józefa) wot jedneje domjacnosće do druheje. Z tym so bibliska stawizna wo pytanju hospody napodobnja. Přitomni so před postawu hromadnje modla a kěrluše spěwaja. W kóždym domje wostanje postawa jednu nóc, w poslednjej hospodowacej domjacnosći zwostanje postawa hač do  adwenta přichodneho lěta.

„Borborka“; Fotograf: Rafael Ledschbor / https://www.sorabicon.de/kulturlexikon/artikel/prov_yp1_vh1_lmb/

Borborka – 4. decembra

Nałožk haja dźensa předewšěm w někotrych wsach Kulowskeje wosady na předwječoru dnja swj. Borbory (04.12.). Borborka w běłym njewjesćinskim šaće a z šlewjerjom před mjezwočom wopytuje  zhromadnje z dwěmaj ruprechtomaj swójby z dźěćimi. Dźěćom daruje jabłuka, worjechi a słódkosće.