Měrćin Nowak-Njechorński – moler, spisowaćel a publicist serbskeho ludu

Měrćin Nowak-Njechorński słuša k najwuznamnišim serbskim wosobinam 20. lětstotka. Jeho žiwjenje a skutkowanje stej wusko zwjazanej ze serbskej kulturu, rěču a identitu. Njesprócniwje je so wón za swój lud a swoju domiznu zasadźował. Wuměłske a publicistiske herbstwo, kotrež je wón zawostajił, je nam tež dźensa hišće jara wažne. 

Žiwjenje a wuwiće
Měrćin Nowak-Njechorński narodźi so 13. junija 1900 w Njechornju, małej serbskej wjesce we wuchodnym Budyskim kraju. Po studiju wuměłstwa w Lipsku, Drježdźanach, Praze a Waršawje jeho wuměłska zdokonjanosć zrawješe. Rozestajenje ze serbskim ludowym wuměłstwom a jeho kulturnymi korjenjemi jeho stil wobwliwowaše.

W lětach 1929 do 1969 – přetorhnjene přez jatbu, zakaz powołanja a wójnu wot 1933 do 1947 – dźěłaše jako redaktor a šefredaktor serbskich nowin a časopisow. Paralelnje k tomu angažowaše so w mnohich čestnohamtskich gremijach, stajnje serbskemu ludej słužo.

Wikipedija

Jeho wuměłske tworjenje

Měrćin Nowak-Njechorński chcyše čas žiwjenja być „ moler, słužownik a wěšćer serbskeho ludu“. Wón prócowaše so wo serbske narodne wuměłstwo, kotrež je hłuboko w ludowej kulturje zakorjenjene.

Tworjacy wuměłc

• Nawjazujo na ludowe wuměłstwo zjednoći mytologiju a folkloru z romantiskim widom na wjesne žiwjenje zašłosće. Wón běše prěni, kotryž je powěsćowe figury kaž wódneho muža, připołdnicu abo lutki wuměłsce zwobraznił. 
• Swoje twórby je z lipowym łopješkom signěrował. Lipa je symbol serbskeho ludu.

Publicist a spisowaćel

• Wón běše awtor njeličomnych reportažow, nastawkow a knihow, nimale bjezwuwzaćnje w serbšćinje.
• Jeho stil bě poetiski, kritiski a swojowólny, tola stajnje wotbłyšćowaše lubosć k serbskej rěči a kulturje.
• Jeho najwuspěšniša kniha „Krabat“ bu do wjacorych rěčow přełožena. Přez knihu wudoby sej wulku nahladnosć tež zwonka Łužicy. W jeho wersiji symbolizuje Krabat swobodu Serbow a jich bój wo kulturnu identitu.

Přełožowar a ludowědnik

• Wón přełožowaše twórby Maksima Gorkeho, Nikolaja Gogola, Alexandera Puškina, Antona Čechowa a Karela Čapeka z rušćiny resp. čěšćiny do serbšćiny – rěčow, kotrež je sej w samostudiju přiswojił.
• Jako ludowědnik zběraše nimo toho na swojich pućowanjach po Łužicy drohotne informacije wo serbskich drastach a nałožkach, kotrež w mnohich publikacijach dokumentowaše.

Kulturnopolitiski angažement
Měrćin Nowak-Njechorński bě njesprócniwy wojowar za narodnu a socialnu runoprawosć Serbow.

• Po 1945 zastupowaše serbske a słowjanske zajimy tež w socialistiskim konteksće z wulkej doraznosću. Za swoje wobstajne prócowanja za zachowanje serbskeje identity bu wysoko počesćeny.  

Wotkazanje a wopominanje

• Měrćin Nowak-Njechorński zemrě 6. julija 1990 w swojim ródnym domje w Njechornju. Na kěrchowje w Hrodźišću namaka swój posledni wotpočink.  
• Wotpowědnje jeho wotkazanju je jeho ródny dom nětko muzej a městno zetkawanja - Dom Měrćina Nowaka-Njechorńskeho. Wón skići wopytowarjam dohlad do jeho žiwjenja, wuměłstwa a jeho zasłužbow za serbski lud.

W lěće 2025 je so kruh přećelow domu Měrćina Nowaka-Njechorńskeho wutworił a so prawidłownje w Njechornju schadźuje.