Woklabnica

Wokoło Třoch kralow (06.01.) wotměwaja w mnohich wjeskach w Delnjej Łužicy zjawne gmejnske zhromadźizny, na kotrychž minjene lěto wuhódnoća, „wotklepuja“. Po rozprawje wjesneho předstejićerja resp. wjesnjanosty diskutuja zjawnje wo gmejnskich naležnosćach. Nimo toho wšitcy, kiž su w běhu lěta do wsy přićahnyli, přitomnym jedyn  palenc wudadźa. W 1950tych lětach wotměwaše so woklapnica jenož hišće w Kuparskim Bórkowach. Wot 1990tych lět je wona w Delnjej Łužicy dale a bóle woblubowana.

Camprowanje

Přewodźani wot hercow ćahnu camprowarjo předrasćeni w rozdźělnych skupinach (młodostni, zmandźeleni, dźěći, mjeztym tež měšane skupiny) dom wot domu. Něhdy běchu kostimy camprowarjow jara specifiske: słomjany mjedwjedź, baćon, jěchar na šumjelu, w Slepjanskej kónčinje tež dwójny čłowjek a jejkowa žona. Mjeztym wuhladamy tež clowny, zwěrjata a druhe kostimy. Camprowarjo sej z hospozu zarejuja a připija. Potom dóstanu jejka a kołbasu, dźensniši dźeń tež pjenjezy za „jědźenje jejkow“ -  tak mjenuja rejwanski wječor camprowarjow. Camprowanje wuklinči w mnohich wsach z póstnicami muži a rejwanskim wječorom ženjenych porow. W někotrych wsach du młode žony na póstniske reje w serbskej drasće.

Jatšowne jaja

Tradicionalnje běchu bohaće debjene jejka (přidatnje k poprjancam abo jutrownym całtam) jutrowny dar za dźěći, předewšěm mótki, něhdy tež za čeledź, fararja, zwóńka abo wučerja a wězo tež jako znamjo přichilnosće a lubosće mjez młodźinu. Hišće dźensa je w někotrych regionach Łužicy z wašnjom, zo sej dźěći swój kmótřiski dar wotewzaja, zwjetša na zelenym štwórtku. Štyri wšelake techniki debjerjo nałožuja –  wóskowanje, škrabanje, wužrawanje a z 1980tych lět bosěrowanje.  

Jutrowne spěwanje 

Spěwanje pasionskich spěwow w pasionskim času a spěwow zrowastanjenja / jutrowne kěrluše w jutrownej nocy; hač do 1950 / 60tych mjez ewangelskimi Serbami daloko rozšěrjene. Prěnjotny nošer je z přazow wušła spěwna zhromadnosć holcow, kotraž štyri tydźenje do jutrow po wsy a wokoło honow chodźeše a pasionske spěwy spěwaše. Jutrowne spěwanje měješe swój wjeršk ćichi pjatk a skónči so při schadźenju słónca jutrońčku ze spěwami zrowastanjenja. We wosadźe Slepo spěwaja wot 1993 w jutrownej nocy někotre žony w narodnej drasće, “Kantorki ”; w cyrkwi w Dešnje w Delnjej Łužicy wot 2001 na ćichim pjatku chór“ Łužyca ” a wot 2011 w Janšojcach młode žony w jutrownej nocy. Wot 2017 přidružichu so dalše wsy zapadnje Choćebuza. Aktualnje je po cyłej Łužicy wjace hač 10 wsow, hdźež so tutón nałožk pěstuje.

Jutrowna woda 

Wosebita móc přisudźa so čerstwej wodźe w nalěću, jutrownej wodźe,. Holcy a młode žony du jutrowničku do schadźenja słónca mjelčicy k žórłu po čerstwu wodu. Jeli pak přikaz mjelčenja njedodźerža, zhubi woda swoju wosebitu skutkownosć a přeměni so na „plapotacu wodu“. Něhdy su so z wodu wumyli a skót popryskali.

Meja

Nalětni nałožk; na předwječoru 1. meje staja młodźina meju na – dołhi, zminyty zdónk, na kotrehož najwyšim dypku je brěza z pisanymi bantami, sčasami tež serbska chorhoj, wobtwjerdźena, girlandy přewiwać a jědlenkowy wěnc z paskami pod wjerškom pyši. W někotrych wsach katolskeho regiona so po zestajenju marijanske spěwy spěwaja. W slědowacych tydźenjach hač k mjetanju so meja wot młodostnych wobstražuje, zo by so dočasnemu wotrězanju přez młodźinu susodnych wsow zadźěwało.

W Hornjej Łužicy je tradicionalny dźeń za mejemjetanje njedźela. W srjedźišću steji wubědźowanje, při kotrymž mejskeho krala zwěsća. Do toho młodźina pod meju rejuje. W mnohich městnach noša holcy narodnu drastu. Ručež je štom wuryty a padnje, ćěrja pacholjo za wjerškom. Prěni je mejski kral a woli sej z kruha holcow swoju mejsku kralownu. Porik wjedźe ćah młodźiny po wsy k swjedźenišću abo korčmje, hdźež rejku zahaji. W Delnjej Łužicy steji meja husto hač do Johanni, so potom pušći a přesadźuje. Domowinska župa Delnja Łužica z. t. a delnjoserbski tydźenik NOWY CASNIK zarjadujetej lětnje wubědźowanje „Najrjeńša meja“.

Janske jěchanje – wokoło 24. junija

Tutón jěcharski nałožk symbolizuje žohnowanje za pola a so jeničce hišće w Kózle / Kozelu, wjesnym dźělu města Drjowka / Drjowka, wot młodźiny pěstuje.
Lěćny nałožk z jěcharskej hru k swjatemu dnjej (24.06.), kotryž woswjeći so srjedź 19. lětstotka we wjacorych wsach Delnjeje Łužicy a pěstuje so dźensa jenož hišće w Kózłach pola Drjowka. Nošer njeje dźensa hižo wjesna młodźina, ale ekstra za to załožene tradiciske towarstwo. W srjedźišću steji figura „Jana“, ns. „Jan“, postawa nahubnika, kotraž ma duch rósta sćělesnić. Pachoł so wot někotrych holcow z chorymi kostrjanca šije, ruce a noze so z wijawkami wobwiwatej. Za hłowu zhotowi so na krónu podobna maska. Wona su róšty ze sćiny a so ze zahrodnymi kwětkami a mórskimi róžkami wobwiwaja. Je-li Jan dospołnje wupyšeny, jěcha zhromadnje z pachołami wsy z hosćenca sem na swjedźenišćo, přewodźany wot dujerskeje kapały. Před jěcharjemi chodźa holcy w běłych, z módrymi a čerwjenymi smuhami wobsadźenych šatach. Wone njesu druhu krónu, kotruž dóstanje Jan wječor na čestnej reji přepodatu. Dojěwši na swjedźenišćo, jěcha Jan najprjedy někotre razy ze swojim cyłkownym přewodom přez syłu přihladowarjow. Po někotrych jěchanjach přewodźerjo wotchadźeja. Nětko spytaja přihladowarjo Jana zadźeržeć a jeho kwětki hrabnyć, dokelž płaća jako zbožo přinjesene.

Janske jěchanje - oficialna strona Tradiciskeho towarstwa Kozel z.t.

Kokot - Łapanje kokota

Najznaćiše wubědźowanje w žnjenskim času je łapanje kokota. Za to natwarja a wupyša so wosebite wrota. Při prěčnej hrjedźe tutych přiwjazaja mortweho honača. Młodźi mužojo jěchaja jedyn za druhim pod wrotami a spytaja mortwemu honačej hłowu wottorhnyć. Komuž so to poradźi, je prěni kral; pachołaj, kotrajž křidle dosahnjetaj, staj druhi resp. třeći kral. Žnjenscy kralojo dóstanu wulke wěncy z duboweho lisća. Woni wuzwola sej ze zawjazanymaj wočomaj z kruha młodych žonow swoju partnerku a zarejuja z njej čestnu štučku. Žony zwěsćeja ze swojeje srjedźizny při wušiknostnych hrach kaž karowanju ze (mjeztym kumštnej) žabu, karowanju nježenjencow abo při jejkowym běhu žnjensku kralownu. Tež wona dóstanje jako myto wěnc z duboweho lisća. Po wubědźowanju ćahnu w swjedźenskim ćahu na reje do korčmy. 

Kermuša

Na kermuši so kóždolětnje poswjećenje cyrkwje wopomina. Za burstwo běše to w zašłosći najwažniši swjedźeń. Zwjetša tři dny dołho swjećachu. K tomu słušachu dobra jědź, wopyt pola přiwuznych a reje. 
W ewangelskich kaž tež katolskich wosadach swjeća ju hač do dźensnišeho na njedźelach mjez swj. Bartrołmjom (24.08.) a swj. Katyrnu (25.11.), wopyty pola swójbnych a wulkomyslne pohosćenje  tež dźensa k tomu słušeja. We wjacorych wjeskach wabja tež karusele a budki dźěći a dorosćenych na swjedźenišćo we wsy. 
W staršej literaturje je hustohdy rěč wo přećiwku mjez chuduškim burskim žiwjenjom wšědny dźeń a rozwólnej, wulkomyslnej a towaršliwej kermušnej swjedźenskej naledźe. 

Bože dźěćetko 

Wosebje znaty nałožk w Slepjanskej kónčinje je wopyt Božeho dźěćetka, w Delnjej Łužicy znate jako Janšojski bog. Dźěćetko wopytuje w adwentnym času z přewodnicomaj swójby, ale tež pěstowarnje, šule abo starownje. Wone nosy z elementami njewjesćinskeje drasty wupyšenu swjedźensku drastu, běłe rukajcy a před mjezwočom tyłowy šlewjer. W rukomaj dźerži zwónčk a z pisanymi seklemi wudebjeny prut, kotryž ma žohnowanje dawacy žiwjenski prut. Mjelčicy majka lico wobdarjenych.