Delnjoserbske wosobiny

Delnja Łužica je mnohe wosobiny zrodźiła, kotrež su ze swojim literarnym, wědomostnym a kulturnym tworjenjom serbsku identitu naslědnje formowali.

Mato Kosyk

18.06.1853 Wjerbno
† 22.11.1940 Albion | Oklahoma (USA)

Mato Kosyk słuša k najwuznamnišim delnjoserbskim spisowaćelam. Wón wotrosće na burskim statoku a dožiwi w swojim dźěćatstwje žiwu serbsku rěč, spěwy a nałožki swojeje domizny. Po wopyće gymnazija w Choćebuzu, kotryž dyrbješe z financielnych přičin dočasnje wopušćić, poda so do Lipska a dźěłaše pola železnicy. W Lipsku zezna wón studenta Arnošta Muku, kiž jeho k tomu pohonjowaše, sej awtodidaktisce kmanosće za basnjenje přiswojić.

Kosyk ćežko schorje a nawróći so do Wjerbna. Tu wěnowaše so literarnemu tworjenju. W tutym času nastachu twórby kaž "Serbski kwas w Błótach" a mnohe basnje a lyriske teksty. Wón angažowaše so w Maśicy Serbskej a pisaše za "Bramborske Nowiny".

W lěće 1883 wupućowa Kosyk do Ameriki. Tam studowaše teologiju a skutkowaše jako farar we wšelakich wosadach. Najebać spokojace žiwjenje w Americe so čas žiwjenja za Łužicu žadosćeše. 1886 wopyta swoju domiznu posledni raz. Nažel njedósta w Němskej žane přistajenje jako farar a wróći so do Ameriki. Swoje poslednje žiwjenske lěta přežiwi jako wuměnkar a farmar w Albionje, Oklahoma. 

Jeho twórby su wažny dźěl delnjoserbskeho literarneho herbstwa. Jemu k česći nosy zakładna šula w Brjazynje jeho mjeno.  

Dalše informacije

 

Bogumił Šwjela

05.09.1873 Skjarbošc
† 20.05.1948 pola Naumburg

Bogumił Šwjela bě wusahowaca wosobina a je delnjoserbsku rěč a kulturu sylnje wobwliwował. Jako syn kantora a wučerja Kita Šwjele přežiwi swoje dźěćatstwo w Skjarbošcu. Po wopyće gymnazija studowaše teologiju a slawistiku w Halle a Berlinje. Wón dźěłaše spočatnje jako domjacy wučer w Podstupimje a pomocny farar w Choćebuzu, pozdźišo bě farar we Wochozach a Dešnje.

Šwjela so zaměrnje za hajenje a zdźerženje delnjoserbskeje rěče zasadźowaše. Wón wuda twórby Mata Kosyka, załoži "Serbsku knihownju" z přełožkami ze słowjanskich rěčow a spisa manuskripty za němsko-delnjoserbske słowniki. Nimo toho hromadźeše material za "ležownostne mjena wokrjesa Choćebuz". Jako sobužałožer a městopředsyda Domowiny wón jeje wusměrjenje rozsudnje sobu postajowaše. Nimo toho bě Šwjela aktiwny čłon Maśicy Serbskeje a redaktor delnjoserbskich nowin. 

Po zakazu serbskich kemšow w lěće 1941 přećahny Šwjela do Rudolstadta. Na dompuću do Łužicy w lěće 1948 zemrě wón blisko Naumburga. Jemu k česći postajichu 1969 w Dešnje pomnik a w Choćebuzu je dróha po nim pomjenowana.

Dalše informacije

 

Mina Witkojc

28.05.1893 Bórkowy (Błóta)
† 11.11.1975 Popojce

Mina Witkojc bě jedna z najwuznamnišich delnjoserbskich basnjerkow a publicistkow. Wona wotrosće w chuduškich poměrach w Bórkowach. Wuchodźiwši zakładnu šulu poda so najprjedy na słužbu do Berlina a dźěłaše pozdźišo w ratarstwje w Bórkowach. 1922 přećahny do Budyšina, hdźež jej Arnošt Muka serbšćinu podawaše. Wona redigowaše serbske nowiny a časopisy, na př. "Serbski Casnik".

Witkojc zasadźowaše so čas žiwjenja za delnjoserbsku rěč a kulturu. Wona bě čłonka Maśicy Serbskeje, basnješe a pisaše artikle a rozprawy. Wona so za mjeńšiny zasadźowaše a wopyta w tym zwisku wjacore słowjanske kraje. Za čas 2. swětoweje wójny jej dźěło a přebywanje we Łužicy zakazachu. W lěće 1954 so do Bórkowow nawróći. 

Dźensa nosytej Zakładna a wyša šula w Bórkowach kaž tež Błótowska biblioteka jeje mjeno. W Choćebuskim wjesnym dźělu Nowy Chmjelow bu dróha po njej pomjenowana. Braniborske ministerstwo za wědomosć, slědźenje a kulturu spožča kóždej dwě lěće Myto Miny Witkojc.

Dalše informacije