Stawizny Serbow – zachowanje słowjańskeje kultury

Stolěśa stare stawizny Serbow charakterizěruju rěc, identita a kultura we Łužycy. Wóni znanje wó wobstawnem procowanju słowjańskeje mjeńšyny za zdźaržanje swójeje kultury a samostatnosći až do źinsajšnego.

  • Rekonstrukciska kreslanka słowjańskeje kupoweje twarźiny Podstupima (pózny 9.– rany 10. stolěśe).
    Rekonstrukciska kreslanka słowjańskeje kupoweje twarźiny Podstupima (pózny 9.– rany 10. stolěśe).

    Póchad a rane wuwiśe

    W 6. stolěśu su se zasedlili Serby, pódwjacornosłowjański lud, we Łužycy. W sni Frankojskego mócnaŕstwa su wóni wuwili samostatnu kulturu a identitu a su wutwórili wšake rody. Z christianizaciju su pśišli Serby pód wliw Swětego romskego mócnaŕstwa. Misionarje ako bratša Cyril a Metod su pśinosowali k zawjeźenju kśesćijaństwa a pisma.

    Pózdźej su dožywili Serby rozkwit swójeje kultury ze swójskimi teritorijami a dolnoserbšćinu ako literarnu rěc. Politiske njewěstosći a wójaŕske rozestajenja su pak teke wupominanja pśinjasli.

    Rekonstrukciska kreslanka słowjańskeje kupoweje twarźiny Podstupima (pózny 9.– rany 10. stolěśe).
  • Titelne łopjeno Noweje kazni, kótarež jo se pó Lutherowej bibliji Michała Frencla zeserbšćoło, Budyšyn 1727. Žrědło: Serbski institut Budyšyn
    Titelne łopjeno Noweje kazni, kótarež jo se pó Lutherowej bibliji Michała Frencla zeserbšćoło, Budyšyn 1727. Žrědło: Serbski institut Budyšyn

    Reformacija, wójny a pśewroty

    Reformacija jo měła wjeliki wliw na region. Wětšyna Serbow jo slědowała protestantizmoju, mjaztym až su Górnoserby zwětšego romsko-katolske wóstali. To jo wjadło k nabóžnym rozšćěpjenjam w serbskem zgromaźeństwje. Tśiźasćalětna wójna jo pśinjasła Łužyce žałosć. Znicenje a mrětwa stej deciměrowałej ludnosć.

    Titelne łopjeno Noweje kazni, kótarež jo se pó Lutherowej bibliji Michała Frencla zeserbšćoło, Budyšyn 1727. Žrědło: Serbski institut Budyšyn
  • Wěcej ako 130 serbskich jsow jo se pśez wudobywanje brunice wótbagrowało, ako jo w jamje Marga, Zły Komorow, 1900 / 1940. foto: Nimska fototeka / Alojs Raslag
    Wěcej ako 130 serbskich jsow jo se pśez wudobywanje brunice wótbagrowało, ako jo w jamje Marga, Zły Komorow, 1900 / 1940. foto: Nimska fototeka / Alojs Raslag

    Industrializacija a narodne gibanja

    Pó Westfalskem měrje (1648) jo pśejšła Łužyca k Sakskej. Narodne gibanja a industrializacija su wobwliwowali serbske žywjenje. Asimilaciske procowanja a spěchowanje nimskeje identity jo wugbało śišć na serbski lud. Zawjeźenje nimskeje rěcy w kubłanišćach jo było wupominanje za zachowanje rěcy.

    Wěcej ako 130 serbskich jsow jo se pśez wudobywanje brunice wótbagrowało, ako jo w jamje Marga, Zły Komorow, 1900 / 1940. foto: Nimska fototeka / Alojs Raslag
  • '> Titelne łopjeno casopisa
    Titelne łopjeno casopisa "Kulturwehr" w lěśe 1926. Casopis Zwězka narodnych mjeńšynow Nimskeje jo był mjazy drugim dr. pód redakciju Jana Skale. Žrědło: Serbski institut

    Mjazy lichotu a pśegónjowanim

    Weimarska republika jo pśinjasła kulturne lichoty, ale doba nacionalsocializma jo starcyła Serbow do eksistencielneje nuze. Nacionalsocialistiska ideologija jo wjadła agresiwnu asimilacisku politiku.

    Serbskorěcne aktiwity su byli wobgranicowane a Serby ako ' cuzy lud ' stigmatizěrowane. Wjele Serbow jo woplěwało swóje tradicije pótajmnje, na pśikład w cerkwjach, aby sebje swóju identitu w toś tej śamnej dobje zachowali. 

    Titelne łopjeno casopisa
  • Jawišćowy program na III. festiwalu serbskeje kultury 1972 w Budyšynje. Žrědło: Serbski kulturny archiw w Serbskem instituśe
    Jawišćowy program na III. festiwalu serbskeje kultury 1972 w Budyšynje. Žrědło: Serbski kulturny archiw w Serbskem instituśe

    Spěchowanje a kontrola w NDR

    W NDR su dožywili Serby kompleksnu fazu, kótaraž jo była charakterizěrowana na jadnom boce wót statneje pódpěry, na drugej pak teke wót wobgranicowanjow: Serbske šule, medije a kulturne institucije su se załožyli, ale Serby su stojali pśed wupominanim, swóju kulturnu identitu zachowaś a rownocasnje wócakowanjam a wobgranicowanjam socialistiskego stata wótpowědowaś.

    Jawišćowy program na III. festiwalu serbskeje kultury 1972 w Budyšynje. Žrědło: Serbski kulturny archiw w Serbskem instituśe

Pśipóznaśe a pśichod Serbow

Wót pśewrota jo serbski lud w Nimskej ako narodna mjeńšyna pśipóznaty. Ale teke źinsa maju wóni wěste śěže. Serbska rěc jo z tšuśim swójich powědarjow konfrontěrowana. Spěchowanje kubłanja, prezence w medijach a kulturneje identity buźo za pśichod Serbow rozsudne.

Pśi wšyknych tych śěžkosćach Serby pak se dalej procuju. Institucije ako Domowina statkuju aktiwnje za šćit serbskeje rěcy a kultury.


Cośo-li wěcej wó stawiznach Serbow zgóniś, namakajośo dalšne informacije w artiklu Wikipedije. cytajśo W toś tom pśinosku.