Stawizny

Stawizny župy Delnja Łužica pokazuja wjelelětny angažement za serbsku rěč a kulturu. Wažne mězniki – wot zažneho towarstwoweho dźěła hač k Serbskemu domej w Chóśebuzu – podšmórnu jeho centralny wuznam za identitu a kulturne herbstwo regiona.

Stawizny župy Delnja Łužica

W stawiznach župy Delnja Łužica zhladujemy na mnohe wažne podawki, kotrež běchu rozsudne za skrućenje a zachowanje serbskeje rěče a kultury. Wone wotbłyšćuja dźěławosć župy wot załoženja Domowiny w lěće 1912 hač k wotewrjenju Serbskeho doma w Choćebuzu 1990. Runje tak pak swědča tež wo wuznamje župy za kulturnu identitu a historiske herbstwo Delnjeje Łužicy.

  • Spočatki a załoženje

    13.10.1912: Załoženje Domowiny we Wojerecach jako Zwjazk Łužiskich Serbow Hornjeje a Delnjeje Łužicy. Bogumił Šwjela z Delnjeje Łužicy bu za naměstnika předsydy wuzwoleny.

    1926: reaktiwizowanje Maśicy Serbskeje

    1928: Hłowna zhromadźizna Domowiny schwali protestnu rezoluciju pruskemu knježerstwu přećiwo diskriminaciji delnjoserbskeje rěče

    1930: 50lětne wobstaće Maśicy Serbskeje 

    9.5.1932: premjera dźiwadłoweje hry "Ze žiwjenja chudych" wot Marjany Domaškojc w Praze

  • Žony w delnjoserbskej swjedźenskej drasće w Choćebuzu na wikach, wokoło 1930, foto: njeznaty fotograf, Serbski kulturny archiw při Serbskim instituće
    Žony w delnjoserbskej swjedźenskej drasće w Choćebuzu na wikach, wokoło 1930, foto: njeznaty fotograf, Serbski kulturny archiw při Serbskim instituće

    Čas nacionalsocializma a nowonatwar po 1945

    1933: dźenik "Serbski Casnik" so zakaza

    1937: zakaz zarjadowanjow Domowiny a jej přisłušacych towarstwow

    1941: zakaz Božich słužbow w delnjoserbskej rěči w Delnjej Łužicy

    1945: znowa załoženje Domowiny w Chrósćicach

    1946: załoženje Domowiny za Delnju Łužicu we Wjerbnje, prěni předsyda bě Měto Lažki (1889 - 1972)

    1947: 1. "Delnjoserbski Casnik" po wójnje wuńdźe

    1949: Braniborske krajne knježerstwo dowoli Domowinje samostatnu dźěławosć

    1950: Krajne knježerstwo Braniborskeje wuda "Wukaz k spěchowanju serbskeje ludoweje skupiny". Prěni raz wusyła rozhłos w delnjoserbskej rěči.

     

    Žony w delnjoserbskej swjedźenskej drasće w Choćebuzu na wikach, wokoło 1930, foto: njeznaty fotograf, Serbski kulturny archiw při Serbskim instituće
  • Dźěłowy prezidij III. Zhromadźizna Domowiny, 9. oktobra 1952 — Foto: Georg Just, Serbski institut
    Dźěłowy prezidij III. Zhromadźizna Domowiny, 9. oktobra 1952 — Foto: Georg Just, Serbski institut

    Kulturne wjerški

    1951: Serbski kulturny zjězd w Bórkowach. Prěnje dwurěčne wjesne tafle buchu připrawjene.

    1952: zawjedźenje wučby serbšćiny na pjeć zakładnych šulach we wokrjesu Choćebuz

    1.9.1952: załoženje Serbskeje wyšeje šule w Choćebuzu (dźensa Delnjoserbski gymnazij)

    1953 -1956: załoženje Domowinskich župow Choćebuz 1953 (wokrjes a město), Gubin-Baršć 1954, Kalawa-Lubin 1955 a Grodk 1956

    1.1.1954: załoženje Delnjoserbskeje rěčneje šule w Dešanku

    1955: "Nowy Casnik" wuńdźe prěni raz jako samostatny tydźenik

    1966: 1. festiwal serbskeje kultury w Budyšinje

    1974: prěnja inscenacija dźiwadłoweje hry w delnjoserbskej rěči přez Němsko-Serbske ludowe dźiwadło w Budyšinje 

    1987: znowa zawjedźenje Božich słužbow w delnjoserbskej rěči

    1989: prěnje stajne “Serbske blido” 

     

    Dźěłowy prezidij III. Zhromadźizna Domowiny, 9. oktobra 1952 — Foto: Georg Just, Serbski institut
  • 1933
    Wudobywanje brunicy w Delnjej Łužicy – krajina wuhlowych jamow z wuwoznymi mostami a šěrokimi wurywanskimi płoninami. Foto: Marcel Schwickerath, Domowina.
    Wudobywanje brunicy w Delnjej Łužicy – krajina wuhlowych jamow z wuwoznymi mostami a šěrokimi wurywanskimi płoninami. Foto: Marcel Schwickerath, Domowina.

    Serbske kulturne žiwjenje w nowšim času

    1990: wotewrjenje Serbskeho domu w Choćebuzu

    31.5.1991: załoženje Domowinskeje župy Delnja Łužica z.t.

    29.8. - 1.9.1991: dny serbskeje kultury Delnjej Łužicy w Janšojcach

    1991: załoženje Załožby za serbski lud

    1992: we wustawje kraja Braniborskeje so w artiklu 25 Serbam škit a spěchowanje přilubja. Wotewrjenje "Lodki" w Serbskim domje w Choćebuzu. Prěnje wusyłanje  telewizijneho magacina "Łużyca" w zjawnym rozhłosu ORB w delnjoserbskej rěči.

    1993: znowa załoženje Maśicy Serbskeje

    1994: Braniborski krajny sejm wobzamknje "Zakoń wo wuhotowanju prawow Serbow w Kraju Braniborska". Wólby prěnjeje "Rady za serbske naležnosće. Prěni předsyda bu Harald Końcak. Dny serbskeje kultury w Radušu. Wotewrjenje Serbskeho muzeja w Choćebuzu

    1995: prěni dorostowy koncert serbskeje hudźby ORB w Choćebuzu

    1997: prěnje zetkanje serbskich towarstwow w Hochozy

    1.3.1998: wotewrjenje prěnjeje "Witaj"-pěstowarnje w Choćebuzu-Žylow

    1997: prěni bal serbskich žnjenskich kralow w Hochozy

    5. - 7.6.1998: swjedźeń serbskeje kultury w Hochozy

    1999: wólby 2. rady za serbske naležnosće při Krajnym sejmje Braniborskeje w Podstupimje

    2004: wólby 3. rady za serbske naležnosće při Krajnym sejmje Braniborskeje w Podstupimje

    2007: Mjezynarodny folklorny festiwal "Łužica 2007", prěni raz wustupja wšě folklorne ansamble w Delnjej Łužicy

    2007: Domowinska župa Delnja Łužica z.t. přistupi "Iniciatiwje přećiwo nowym brunicowym jamam".

     

    Wudobywanje brunicy w Delnjej Łužicy – krajina wuhlowych jamow z wuwoznymi mostami a šěrokimi wurywanskimi płoninami. Foto: Marcel Schwickerath, Domowina.

Župa Delnja Łužica dźensa

W župje su dźensa wjele skupinow, kulturnych a domizniskich towarstwow, tradiciskich a drastowych towarstwow a ansamblow angažowani. Zhromadnje zasadźeja so za zachowanje a rewitalizaciju rěče, hajenje žiwych nałožkow a tradicijow kaž tež za skrućenje regionalneje identity.
Wosebje młodźinske towarstwa wuhotuja z wulkej nałožbu projekty, swjedźenje a iniciatiwy – a z tym aktiwnje serbski přichod w Delnjej Łužicy.


Županojo a županki

Wšěm bě a je zachowanje rěče, hajenje delnjoserbskeje kultury a zhromadnosće w regionje wažny nadawk. Županki a županojo so zaměrnje za naležnosće Delnjoserbow zasadźuja, štož je často tež dosć wužadace. 

Župa Dolna Łužyca

1990 - 1991     Wili Gusor
1991 - 1992     Uta Henšelowa
1993 - 2000     Bjarnat Rjentš
2000 - 2002     dr. Fryco Libo
2002 – 2004     Bjarnat Rjentš
2004 - 2009     Pětš Petrick
2009 – 2013     dr. Madlena Norbergowa
2013 - 2015     Měto Nowak
2015 – 2017     Harald Końcak
2017 - 2021     William Janhoefer
2021 - 2025     dr. Pětš Šurman
wot 2025     Michael Apel

 


Župa Delnja Łužica
1946 - 1948: Měto Lažki
1949 - 1950: Gerat Hantška/Wylem Arndt
1950 - 1951: Fryco Fobo
1951 - 1952: Herbert Funka (sekretar)

Wobwodny sekretariat Chóśebuz 
1952 - 1953: Heinrich Paulick (sekretar)
1953 - 1961: Herbert Funka (sekretar)
1962 - 1963: Fryco Nakońc (sekretar)

Župa Chóśebuz 
1953 - 1957: Karlo Jordan
1957 - 1963: Fryco Herow/Richard Lehmann
1963 - 1989: Jurij Pěčka

Župa Gubin/Baršć
1954 - 1957: Fryco Fobo
1957 - 1978: Horst Jašan
1978 - 1990: Werner Młynk

Župa Kalawa/Lubin 
1955 - 1967: Wili Gubac
1967 - 1975: Maks Kerstan
1975 - 1978: Norbert Ferdinand
1978 - 1990: Manfred Šmit

Župa Grodk
1956 - 1964: Reinhard Nowotnik
1964 - 1971: Alfred Korniš
1971 - 1975: Korla Šreter
1975 - 1982: Maks Bonka
1982 - 1990: Hinc Šnajder


Wjace k temje